🕉️ 23 November 2026, Monday · 01:49:13 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

स्थेय

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

स्थेय

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

स्थेय

अर्थ: जमाये जाने योग्य, रखे जाने योग्य, निश्चित या निर्धारित किये जाने योग्य

व्युत्पत्ति: स्था + यत् (तद्धितान्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. स्थेय (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. स्थेय (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — स्थेय (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्थेयःस्थेयौस्थेयाः
द्वितीयास्थेयम्स्थेयौस्थेयान्
तृतीयास्थेयेनस्थेयाभ्याम्स्थेयैः
चतुर्थीस्थेयायस्थेयाभ्याम्स्थेयेभ्यः
पञ्चमीस्थेयात् / स्थेयाद्स्थेयाभ्याम्स्थेयेभ्यः
षष्ठीस्थेयस्यस्थेययोःस्थेयानाम्
सप्तमीस्थेयेस्थेययोःस्थेयेषु
सम्बोधनहे स्थेयहे स्थेयौहे स्थेयाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — स्थेय
स्थेय
stheya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
स्थेय संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. वह जो किसी विवाद का निर्णय करता हो । निर्णयक ।
२. पुरोहित ।
स्थेय १ वि॰ [सं॰]
१. जो स्थापित करने योग्य हो ।
२. निर्णय किए जाने योग्य (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्थेय mf(आ)n. to be stationed or fixed or settled &c.
placed (as water in a jar), ŚāṅkhGṛ.
स्थेय n. (it is) to be stood still, R.
(it is) to be stood firm (in battle), BhP.
(it is) to be stayed or remained in (loc.), R.; Hariv. &c.
(attention) is to be fixed on (loc.), MBh.; R. &c.
(it is) to be behaved or acted or proceeded (with instr. ind.p. or adv.), Hariv.; Bhartṛ.; Rājat.
स्थेय m. a person chosen to settle a dispute between two parties, an arbitrator, umpire, judge, Rājat.; Hit.
a domestic priest, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1265,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्थेय a. [स्था-कर्मणि यत्] To be fixed or placed, to be settled or determined. --यः 1 A person chosen to settle a dispute (between two parties), an arbitrator, umpire, a judge; H. 4. 1. --2 A domestic priest.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1151-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्थेय पु० स्थीयते विवादनिर्णायकतयासौ स्था--कर्मणि यत् । विवादे १ संशयनिर्णायके (जुरी) २ पुरोहिते च मेदि० ३ स्थिरे त्रि० हेमच० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5357,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्थेयः, पुं, (तिष्ठति विवादनिर्णयार्थमस्मिन्निति । स्था + यत् ।) विवादपक्षस्य निर्णेता । (यथा, राजतरङ्गिण्याम् । ६ । १३ । “कार्त्तान्तिको भिषक् सभ्यो गुरुर्मन्त्री पुरोहितः दूतः स्थेयो लेखको वा न तदाभूदपण्डितः ॥”) पुरोहितः । इति मेदिनी ॥ स्थिरतरे, त्रि । इति हेमचन्द्रः ॥ (क्ली, स्था + भावे यत् । स्थात- व्यम् । यथा, हरिवशे । ९५ । ७ । “बलिनः सन्निकर्षे तु न स्थेयं पण्डितेन वै । अपक्रामेद्धि कालज्ञः समर्थो युद्धमावहेत् ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-452-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
स्थेयस्थेय (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚 (व्युत्पत्ति: स्था + यत्)
अन्य सम्भावना: स्थेय (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

स्थेय 📚 ➤ जमाये जाने योग्य, रखे जाने योग्य, निश्चित या निर्धारित किये जाने योग्य

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
स्थेय 📚वह जो किसी विवाद का निर्णय करता हो । निर्णयक🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • स्थेय: स्था + यत् — विध्यर्थक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

  • स्थेय: स्था + यत् (कोश-व्युत्पत्ति)

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬