🕉️ 23 November 2026, Monday · 01:38:21 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

स्थेय
stheya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
स्थेय संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. वह जो किसी विवाद का निर्णय करता हो । निर्णयक ।
२. पुरोहित ।
स्थेय १ वि॰ [सं॰]
१. जो स्थापित करने योग्य हो ।
२. निर्णय किए जाने योग्य (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्थेय mf(आ)n. to be stationed or fixed or settled &c.
placed (as water in a jar), ŚāṅkhGṛ.
स्थेय n. (it is) to be stood still, R.
(it is) to be stood firm (in battle), BhP.
(it is) to be stayed or remained in (loc.), R.; Hariv. &c.
(attention) is to be fixed on (loc.), MBh.; R. &c.
(it is) to be behaved or acted or proceeded (with instr. ind.p. or adv.), Hariv.; Bhartṛ.; Rājat.
स्थेय m. a person chosen to settle a dispute between two parties, an arbitrator, umpire, judge, Rājat.; Hit.
a domestic priest, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1265,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्थेय a. [स्था-कर्मणि यत्] To be fixed or placed, to be settled or determined. --यः 1 A person chosen to settle a dispute (between two parties), an arbitrator, umpire, a judge; H. 4. 1. --2 A domestic priest.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1151-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्थेय पु० स्थीयते विवादनिर्णायकतयासौ स्था--कर्मणि यत् । विवादे १ संशयनिर्णायके (जुरी) २ पुरोहिते च मेदि० ३ स्थिरे त्रि० हेमच० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5357,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्थेयः, पुं, (तिष्ठति विवादनिर्णयार्थमस्मिन्निति । स्था + यत् ।) विवादपक्षस्य निर्णेता । (यथा, राजतरङ्गिण्याम् । ६ । १३ । “कार्त्तान्तिको भिषक् सभ्यो गुरुर्मन्त्री पुरोहितः दूतः स्थेयो लेखको वा न तदाभूदपण्डितः ॥”) पुरोहितः । इति मेदिनी ॥ स्थिरतरे, त्रि । इति हेमचन्द्रः ॥ (क्ली, स्था + भावे यत् । स्थात- व्यम् । यथा, हरिवशे । ९५ । ७ । “बलिनः सन्निकर्षे तु न स्थेयं पण्डितेन वै । अपक्रामेद्धि कालज्ञः समर्थो युद्धमावहेत् ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-452-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬