🕉️ 23 November 2026, Monday · 01:31:09 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

स्मयनीय

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

स्मयनीय

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

स्मयनीय

अर्थ: मुस्कुराना, मंद हास्य करना (विध्यर्थक कृदन्त)

संस्कृत: ईषद्धसने

अंग्रेज़ी: to be smiled (n. impers.), MW.

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. स्मयनीय (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: स्मि + अनीयर्
  2. स्मयनीय (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: स्मि + अनीयर्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — स्मयनीय (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्मयनीयःस्मयनीयौस्मयनीयाः
द्वितीयास्मयनीयम्स्मयनीयौस्मयनीयान्
तृतीयास्मयनीयेनस्मयनीयाभ्याम्स्मयनीयैः
चतुर्थीस्मयनीयायस्मयनीयाभ्याम्स्मयनीयेभ्यः
पञ्चमीस्मयनीयात् / स्मयनीयाद्स्मयनीयाभ्याम्स्मयनीयेभ्यः
षष्ठीस्मयनीयस्यस्मयनीययोःस्मयनीयानाम्
सप्तमीस्मयनीयेस्मयनीययोःस्मयनीयेषु
सम्बोधनहे स्मयनीयहे स्मयनीयौहे स्मयनीयाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — स्मि (भ्वादिगण) · अर्थ: मुस्कुराना, मंद हास्य करना (ईषद्धसने)

लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमस्मयतेस्मयेतेस्मयन्ते
मध्यमस्मयसेस्मयेथेस्मयध्वे
उत्तमस्मयेस्मयावहेस्मयामहे

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): स्मयते · लिट् (आत्मने.): सिष्मिये · लुट् (आत्मने.): स्मेता · लृट् (आत्मने.): स्मेष्यते · लोट् (आत्मने.): स्मयताम् · लङ् (आत्मने.): अस्मयत · विधिलिङ् (आत्मने.): स्मयेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): स्मेषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): अस्मेष्ट · लृङ् (आत्मने.): अस्मेष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: स्मयन · ण्वुल्: स्मायकः · तृच्: स्मेता · यत्: स्मेयः · तव्य: स्मेतव्यः · अनीयर्: स्मयनीयः · क्त: स्मितः · क्तवतु: स्मितवान् · शानच्: स्मयमानः · क्त्वा: स्मित्वा · ल्यप्: प्रस्मित्य · तुमुन्: स्मेतुम् · णमुल्: स्मायम् · क्तिन्: स्मिति · क्वसु: सिष्मिवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — स्मयनीय
स्मयनीय
smayanīya
🔵 मोनियर-विलियम्स
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्मयनीय mfn. to be smiled (n. impers.), MW.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1271,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
स्मयनीयस्मयनीय (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: स्मि + अनीयर् 📚
अन्य सम्भावना: स्मयनीय (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: स्मि + अनीयर्

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

स्मयनीय 📚 ➤ मुस्कुराना, मंद हास्य करना (विध्यर्थक कृदन्त)
संस्कृत: ईषद्धसने

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
स्मयनीय 📚mfn. to be smiled (n. impers.), MW🔵

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • स्मयनीय: स्मि + अनीयर् — विध्यर्थक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬