॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: उद्योग करना, व्यवहार करना, प्रशंसा करना, स्तुति करना
संस्कृत: व्यवहारे स्तुतौ च
अंग्रेज़ी: to deal, to transact, to do business, to barter, to praise
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लुङ् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | अपणिष्ट | अपणिषाताम् | अपणिषत |
| मध्यम | अपणिष्ठाः | अपणिषाथाम् | अपणिध्वम् |
| उत्तम | अपणिषि | अपणिष्वहि | अपणिष्महि |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: पणायति · लट् (आत्मने.): पणते · लिट्: पणायाञ्चकार · लिट् (आत्मने.): पेणे · लुट्: पणायिता · लुट् (आत्मने.): पणिता · लृट्: पणायिष्यति · लृट् (आत्मने.): पणिष्यते · लोट्: पणायतात् · लोट् (आत्मने.): पणताम् · लङ्: अपणायत् · लङ् (आत्मने.): अपणत · विधिलिङ्: पणायेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): पणेत · आशीर्लिङ्: पणाय्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): पणिषीष्ट · लुङ्: अपणायीत् · लुङ् (आत्मने.): अपणिष्ट · लृङ्: अपणायिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अपणिष्यत
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: पणन · ण्वुल्: पाणकः · तृच्: पणिता · यत्: पणाय्यः · ण्यत्: पाण्यः · तव्य: पणितव्यः · अनीयर्: पणनीयः · क्त: पणितः · क्तवतु: पणितवान् · शतृ: पणायन् · स्य-शतृ: पणायिष्यन् · शानच्: पणमानः · क्त्वा: पणित्वा · ल्यप्: प्रपण्य · तुमुन्: पणितुम् · णमुल्: पाणम् · घञ्: पाणः · क्तिन्: पाण्टि · क्वसु: पेणिवान्
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| हल-पाणि | समास: हल + पण् तत्पुरुष (सम्भावित) अन्तिम पद से विभक्ति-वचन: पण् धातु (भ्वादिगण, आत्मनेपद) — लुङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · कर्मणि/भावे (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे) 📚 अन्य सम्भावना: पाणिन् (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन | पाणिन् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन |
हलपाणि 📚हल 📚पण् ➤ हल (लांगल, खेत जोतने का एक प्रधान उपकरण) + पण् (उद्योग करना, व्यवहार करना, प्रशंसा करना, स्तुति करना)
संस्कृत: व्यवहारे स्तुतौ च
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| हल 📚 | वह यंत्र या औजार जिससे बीज बोने के लिये जमीन जोती जाती है । वह औजार जि… | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
| पण् 📚 | cl. 1. Ā. (Dhātup. xii, 6) पणते (ep. also ˚ति; pf. पेणे Gr.; aor. अपण… | 🔵🟣 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
| शब्द | अमरकोश — विषय, पर्याय |
|---|---|
| हल |
जुए की रस्सी (२.९.१३) — आबन्ध, योत्र, योक्त्र हल (२.९.१४) — लांगल, गोदारण, सीर |
ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।
इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।
ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।
कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड