॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: जीना, श्वासोच्छवास करना, समर्थ होना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: प्राणने
अंग्रेज़ी: to breathe,to live, to inhale, to be able
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका 📘 धातु-रूपावली में सभी लकार
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | अनः | अनौ | अनाः |
| द्वितीया | अनम् | अनौ | अनान् |
| तृतीया | अनेन | अनाभ्याम् | अनैः |
| चतुर्थी | अनाय | अनाभ्याम् | अनेभ्यः |
| पञ्चमी | अनात् / अनाद् | अनाभ्याम् | अनेभ्यः |
| षष्ठी | अनस्य | अनयोः | अनानाम् |
| सप्तमी | अने | अनयोः | अनेषु |
| सम्बोधन | हे अन | हे अनौ | हे अनाः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | अनिति | अनितः | अनन्ति |
| मध्यम | अनिषि | अनिथः | अनिथ |
| उत्तम | अनिमि | अनिवः | अनिमः |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: अनिति · लिट्: आन · लुट्: अनिता · लृट्: अनिष्यति · लोट्: अनितात् · लङ्: आनत् · विधिलिङ्: अन्यात् · आशीर्लिङ्: अन्यात् · लुङ्: आनीत् · लृङ्: आनिष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: अनन · ण्वुल्: आनकः · तृच्: अनिता · ण्यत्: आन्यः · तव्य: अनितव्यः · अनीयर्: अननीयः · क्त: अनितः · क्तवतु: अनितवान् · शतृ: अनन् · स्य-शतृ: अनिष्यन् · क्त्वा: अनित्वा · ल्यप्: प्राण्य · तुमुन्: अनितुम् · णमुल्: आनम् · घञ्: आनः · क्तिन्: आन्ति · क्वसु: आनिवान्
अर्थ: हसना, उपहास करना, मज़ाक उडाना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: हसने
अंग्रेज़ी: to make fun, to laugh at
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका 📘 धातु-रूपावली में सभी लकार
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | तकः | तकौ | तकाः |
| द्वितीया | तकम् | तकौ | तकान् |
| तृतीया | तकेन | तकाभ्याम् | तकैः |
| चतुर्थी | तकाय | तकाभ्याम् | तकेभ्यः |
| पञ्चमी | तकात् / तकाद् | तकाभ्याम् | तकेभ्यः |
| षष्ठी | तकस्य | तकयोः | तकानाम् |
| सप्तमी | तके | तकयोः | तकेषु |
| सम्बोधन | हे तक | हे तकौ | हे तकाः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | तकति | तकतः | तकन्ति |
| मध्यम | तकसि | तकथः | तकथ |
| उत्तम | तकामि | तकावः | तकामः |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: तकति · लिट्: तताक · लुट्: तकिता · लृट्: तकिष्यति · लोट्: तकतात् · लङ्: अतकत् · विधिलिङ्: तकेत् · आशीर्लिङ्: तक्यात् · लुङ्: अतकीत् · लृङ्: अतकिष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: तकन · ण्वुल्: ताककः · तृच्: तकिता · यत्: तक्यः · तव्य: तकितव्यः · अनीयर्: तकनीयः · क्त: तकितः · क्तवतु: तकितवान् · शतृ: तकन् · स्य-शतृ: तकिष्यन् · क्त्वा: तकित्वा · ल्यप्: प्रतक्य · तुमुन्: तकितुम् · णमुल्: ताकम् · घञ्: ताकः · क्तिन्: तक्ति · क्वसु: तेकिवान्
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| अनम् | अन (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: अन् + अच् 📚 अन्य सम्भावना: अन (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: अन् + अच् | अन (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: अन् + अच् |
| तकाय | तक (पुं.) — चतुर्थी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: तक् + अच् 📚 अन्य सम्भावना: तक (नपुं.) — चतुर्थी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: तक् + अच् |
अनम् 📚 ➤ जीना, श्वासोच्छवास करना, समर्थ होना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: प्राणने
तकाय 📚 ➤ हसना, उपहास करना, मज़ाक उडाना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: हसने
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| अन 📚 | पु क्रि॰ वि॰ बिना । बगैर | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
| तक 📚 | एक विभक्ति जो किसी वस्तु या व्यापार की सीमा अथवा अवधि सूचित करती है । … | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
| शब्द | अमरकोश — विषय, पर्याय |
|---|---|
| अन |
ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।
| पदम् | विच्छेदः | सन्धि | सूत्रम् |
|---|---|---|---|
| अनंतकाय | अनम् + तकाय | अनुस्वार | मोऽनुस्वारः (८.३.२३) |
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड