॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: शांत करना, दमन करना (भाववाचक कृदन्त)
संस्कृत: उपशमे · पर्याय: साहस, दण्ड, काण्ड, अत्यय, औशीर
अंग्रेज़ी: to be calm, to be pacified, to be quiet
व्युत्पत्ति: दम् + घञ् (कृदन्त)
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका 📘 धातु-रूपावली में सभी लकार
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | दमः | दमौ | दमाः |
| द्वितीया | दमम् | दमौ | दमान् |
| तृतीया | दमेन | दमाभ्याम् | दमैः |
| चतुर्थी | दमाय | दमाभ्याम् | दमेभ्यः |
| पञ्चमी | दमात् / दमाद् | दमाभ्याम् | दमेभ्यः |
| षष्ठी | दमस्य | दमयोः | दमानाम् |
| सप्तमी | दमे | दमयोः | दमेषु |
| सम्बोधन | हे दम | हे दमौ | हे दमाः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | दाम्यति | दाम्यतः | दाम्यन्ति |
| मध्यम | दाम्यसि | दाम्यथः | दाम्यथ |
| उत्तम | दाम्यामि | दाम्यावः | दाम्यामः |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: दाम्यति · लिट्: ददाम · लुट्: दमिता · लृट्: दमिष्यति · लोट्: दाम्यतात् · लङ्: अदाम्यत् · विधिलिङ्: दाम्येत् · आशीर्लिङ्: दम्यात् · लुङ्: अदमत् · लृङ्: अदमिष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: दमन · ण्वुल्: दमकः · तृच्: दमिता · यत्: दम्यः · तव्य: दमितव्यः · अनीयर्: दमनीयः · क्त: दान्तः · क्तवतु: दान्तवान् · शतृ: दाम्यन् · स्य-शतृ: दमिष्यन् · क्त्वा: दान्त्वा · ल्यप्: प्रदम्य · तुमुन्: दमितुम् · णमुल्: दमम् · घञ्: दमः · क्तिन्: दान्ति · क्वसु: देमिवान्
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| आलु-उदम | समास: आलु + दम तत्पुरुष (सम्भावित) अन्तिम पद से विभक्ति-वचन: दम (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: उत् + दम् + घञ् 📚 अन्य सम्भावना: दम (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: उत् + दम् + अच् |
आलुउदम 📚आलु 📚दम ➤ आलु (आबनूस, काला आबनूस) + दम (शांत करना, दमन करना (भाववाचक कृदन्त))
संस्कृत: उपशमे · पर्याय: साहस, दण्ड, काण्ड, अत्यय, औशीर
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| आलु 📚 | एक प्रकार का मूल | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
| दम 📚 | दंड जो दमन करने के लिये दिया जाता है । सजा | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
| शब्द | अमरकोश — विषय, पर्याय |
|---|---|
| आलु |
झारी/करवा (२.९.३१) — कर्करी, गलन्तिका |
| दम |
दण्ड (२.८.२१) — साहस, दण्ड इन्द्रिय-संयम (३.२.३) — दान्ति, दमथ |
ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।
| पदम् | विच्छेदः | सन्धि | सूत्रम् |
|---|---|---|---|
| आलूदम | आलु + उदम | दीर्घ | अकः सवर्णे दीर्घः (६.१.१०१) |
ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड