॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: कहना, स्पष्ट बोलना
संस्कृत: व्यक्तायां वाचि
अंग्रेज़ी: to talk, to speak, to tell, to describe, to inform, to explain to utter, to communicate
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लिट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | उवाद | ऊदतुः | ऊदुः |
| मध्यम | उवदिथ | ऊदथुः | ऊद |
| उत्तम | उवद / उवाद | ऊदिव | ऊदिम |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: वदति · लट् (आत्मने.): वदते · लिट्: उवाद · लिट् (आत्मने.): ऊदे · लुट्: वदिता · लुट् (आत्मने.): वदिता · लृट्: वदिष्यति · लृट् (आत्मने.): वदिष्यते · लोट्: वदतात् · लोट् (आत्मने.): वदताम् · लङ्: अवदत् · लङ् (आत्मने.): अवदत · विधिलिङ्: वदेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): वदेत · आशीर्लिङ्: उद्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): वदिषीष्ट · लुङ्: अवादीत् · लुङ् (आत्मने.): अवदिष्ट · लृङ्: अवदिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अवदिष्यत
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: वदन · ण्वुल्: वादकः · तृच्: वदिता · ण्यत्: वाद्यः · तव्य: वदितव्यः · अनीयर्: वदनीयः · क्त: उदितः · क्तवतु: उदितवान् · शतृ: वदन् · स्य-शतृ: वदिष्यन् · शानच्: वदमानः · क्त्वा: उदित्वा · ल्यप्: प्रोद्य · तुमुन्: वदितुम् · णमुल्: वादम् · घञ्: वादः · क्तिन्: उत्ति · क्वसु: ऊदिवान्
अर्थ: नष्ट होना, ह्रास होना, कम होना, म्लान होना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: क्षये
अंग्रेज़ी: to wane,to decline,to decay,to reduce,to contract, to shrink
व्युत्पत्ति: सो + ड + टाप्
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका 📘 धातु-रूपावली में सभी लकार
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | साः | सौ | साः |
| द्वितीया | साम् | सौ | सः |
| तृतीया | सा | साभ्याम् | साभिः |
| चतुर्थी | से | साभ्याम् | साभ्यः |
| पञ्चमी | सः | साभ्याम् | साभ्यः |
| षष्ठी | सः | सोः | साम् |
| सप्तमी | सि | सोः | सासु |
| सम्बोधन | हे साः | हे सौ | हे साः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | सायति | सायतः | सायन्ति |
| मध्यम | सायसि | सायथः | सायथ |
| उत्तम | सायामि | सायावः | सायामः |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: सायति · लिट्: ससौ · लुट्: साता · लृट्: सास्यति · लोट्: सायतात् · लङ्: असायत् · विधिलिङ्: सायेत् · आशीर्लिङ्: सायात् · लुङ्: असासीत् · लृङ्: असास्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: सान · ण्वुल्: सायकः · तृच्: साता · यत्: सेयः · तव्य: सातव्यः · अनीयर्: सानीयः · क्त: सातः · क्तवतु: सातवान् · शतृ: सायन् · स्य-शतृ: सास्यन् · क्त्वा: सात्वा · ल्यप्: प्रसाय · तुमुन्: सातुम् · णमुल्: सायम् · घञ्: सायः · क्तिन्: साति · क्वसु: ससिवान्
अर्थ: से या में उत्पन्न, पैदा हुआ,वंशज, अवतीर्ण, उद्भूत
व्युत्पत्ति: जि / जन् / जु + ड (कृदन्त)
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | जः | जौ | जाः |
| द्वितीया | जम् | जौ | जान् |
| तृतीया | जेन | जाभ्याम् | जैः |
| चतुर्थी | जाय | जाभ्याम् | जेभ्यः |
| पञ्चमी | जात् / जाद् | जाभ्याम् | जेभ्यः |
| षष्ठी | जस्य | जयोः | जानाम् |
| सप्तमी | जे | जयोः | जेषु |
| सम्बोधन | हे ज | हे जौ | हे जाः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| ऊद | वद् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लिट् लकार, मध्यम पुरुष, बहुवचन 📚 |
| सः | सा (पुं.) — षष्ठी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: सै + अच् 📚 अन्य सम्भावना: तद् (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन | सा (पुं.) — पञ्चमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: सै + अच् |
| ज | ज (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: ज (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन |
ऊद 📚 ➤ कहना, स्पष्ट बोलना
संस्कृत: व्यक्तायां वाचि
सः 📚 ➤ नष्ट होना, ह्रास होना, कम होना, म्लान होना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: क्षये
ज 📚 ➤ से या में उत्पन्न, पैदा हुआ,वंशज, अवतीर्ण, उद्भूत
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| वद् 📚 | cl. 1. P. Ā. (Dhātup. xxiii, 40) वदति, ˚ते (ep. mc. also वादति; Pot. … | 🔵🟣 |
| सा 📚 | समान । तुल्य । सदृश । बराबर । जैसे,—उनका रंग तुम्ही सा है | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।
| पदम् | विच्छेदः | सन्धि | सूत्रम् |
|---|---|---|---|
| ऊदसोज | सः + ज | विसर्ग → उ (हशि च) | हशि च (६.१.११४) |
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.३ सेकण्ड