🕉️ 22 November 2026, Sunday · 03:22:28 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

गुप्ति

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

गुप्ति

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद · लाल = कोश में नहीं मिला (नाम/दुर्लभ शब्द)

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

गुप्ति

यह शब्द कोश में नहीं मिला। यह कोई नाम, दुर्लभ शब्द, अशुद्ध वर्तनी या अन्य भाषा का शब्द हो सकता है। इसे दर्ज कर लिया गया है, ताकि एडमिन इसे साइट-कोश में जोड़ सकें।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — गुप्ति
गुप्ति
gupti
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
गुप्ति संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. छिपाने की क्रिया ।
२. रक्षा करने की क्रिया ।
३. तंत्र के अनुसार ग्रहण किए जाने वाले मंत्र का एक संस्कार ।
४. कारागार । कैदखाना ।
५. गुफा । गड्ढा ।
७. अहिंसा आदि योग के अंग । यम ।
८. मलद्वार (को॰) ।
९. नाक का छेद (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गुप्ति f. preserving, protecting, protection, AV. vi, 122, 3; xii, 3, 7; TS. v f.; TBr. &c.
restraint (of body, mind, and speech), HYog.; Sarvad. iii, 191 and 210 f.
concealing, hiding, keeping secret (ifc.), Kām. (Hit.), Sāh.; Sarvad. xv
a means of protection, fortification, rampart, R. v f.; Kum. vi, 38
a prison, VarBṛ. v, 10
‘place of concealment’, a hole in the ground, sink, cellar, L.
digging a hole in the ground, L., Sch.
‘a leak in a ship’ or ‘the well or lower deck of a boat’, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (359,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गुप्तिः f. [गुप्-भावे क्तिन्] 1 Preserving, protection; सर्वस्यास्य तु सर्गस्य गुप्त्यंर्थ Ms. 1. 87, 94, 99; Y. 1. 198. --2 Concealing, hiding. --3 Covering, sheathing; असिधारासु कोषगुप्तिः K. 11. --4 A hole in the ground, a cavern, sink, cellar. --5 Digging a hole in the ground. --6 A means of protection, fortification, rampart; Ku. 6. 38. --7 Confinement, prison; सरभस इव गुप्तिस्फोटमर्कः करोति Śi. 11. 60. --8 The lower deck of a boat. --9 A leak in a ship. --10 Check, stoppage.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0462-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गुप्ति स्त्री गुप--भावे क्तिन् । १ गोपने “भयगौरवलज्जादे- र्हर्षाद्याकारगुप्तिरवहित्था” सा० द० । २ संवरणे “वृ- हन्मणिशिलासालं गुप्तावपि मनोरमम्” कुमा० । “अ- सिधारासु कोषगुप्तिः” काद० । “स्थानं समुदयं गुप्तिं लब्धप्रशभनादिकम्” मनुः । ३ रक्षणे “सर्वस्यास्य तु सर्गस्य गुप्त्यर्थं स महाद्युतिः” (ईश्वरः) मनुः । ४ ग्राह्यमन्त्रसंस्कार- भेदे तन्त्रसा० “गौतमीये “जननं जीवनं पश्चात् ताडनं बोधनं तथा । तथाभिषेको विमलीकरणाप्यायने पुनः । तर्पणं दीपनं गुप्तिर्दशैता मन्त्रसंस्क्रियाः” इति विभज्य “जप्यमानस्य मन्त्रस्य गोपनं त्वप्रकाशनम्” इति लक्षि- तम् । आधारे क्तिन् । ५ अवस्करस्थाने ६ कारागारस्थाने मेदि० । “चिरमतिरसलौख्यात् बन्धनं लम्भिवानां पुन- रयमुदयाय प्राप्य धाम स्वमेव । दलितदलकपाटः षट्प- दानां सरोजे सरभस इव गुप्तिस्फोटमर्कः करोति” माघः ७ भूगर्त्ते । करणे क्तित् । ८ अहिंसादौ योगाङ्गे यमे च हेमच० । ९ गर्त्तार्थं क्षितेरुत्खनने १० नौकाछिद्रे भरतः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2613,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गुप्तिः, स्त्री, (गुप् + अधिकरणभावकरणादिषु यथायथं क्तिन् ।) अवकरस्थानम् । कारा- गारम् । (यथा, माधे । ११ । ६० । “चिरमतिरसलौल्याद्बन्धनं लम्भितानां पुनरयसुदयाय प्राप्य धाम स्वमेव । दलितदलकपाटः षट्पदानां सरोजे सरभस इव गुप्तिस्फोटमर्कः करोति ॥”) रक्षणम् । इति मेदिनी । ते । १६ ॥ (यथा, मनुः । १ । ९४ । “तं हि स्वयम्भुः स्वादास्यात्तपस्तप्त्वादितोऽसृजत् । हव्यकव्यादिवाह्याय सर्व्वस्यास्य च गुप्तये ॥”) भूगर्त्तः । यमः । इति हेमचन्द्रः ॥ गर्त्तार्थं क्षिते- रुत्खननम् । नौकाच्छिद्रम् । इत्यमरटीकायां भरतः । गोपनम् । इति तट्टीकासारसुन्दरी ॥ (यथा, साहित्यदर्पणे । ३ । १५५ । “भयगौरवलज्जादेर्हर्षाद्याकारगुप्तिरवहित्था ॥” सम्बरणम् । यथा, कुमारे । ६ । ३८ । “बृहन्मणिशिलासालं गुप्तावपि मनोहरम् ॥” ग्रहणीयमन्त्रसंस्कारविशेषः । यथा, तन्त्रसार- धृतगौतमीये । “यजनं जीवनं पश्चात् ताडनं बोधनं तथा । तथाभिषेको विमलीकरणाप्यायने पुनः । तर्पणं दीपनं गुप्तिर्दशैता मन्त्रसंस्क्रियाः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-339-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "गुप्ति" आता है (4)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
गुप्तिउमा-कोश गुप्ति: छिपाने की क्रिया 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

गुप्ति 📚 ➤ छिपाने की क्रिया उमा-कोश

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
गुप्ति 📚छिपाने की क्रिया🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड · १ पद कोश में नहीं मिले (एडमिन के पास जोड़ने हेतु दर्ज)

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬