॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: शतृ बूढ़ा अधिक आयु का
संस्कृत: वृद्धः · पर्याय: प्रवयस्, स्थविर, वृद्ध, जीन, जीर्ण
व्युत्पत्ति: जृ +
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका 📘 धातु-रूपावली में सभी लकार
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | जरन् | जरन्तौ | जरन्तः |
| द्वितीया | जरन्तम् | जरन्तौ | जरतः |
| तृतीया | जरता | जरद्भ्याम् | जरद्भिः |
| चतुर्थी | जरते | जरद्भ्याम् | जरद्भ्यः |
| पञ्चमी | जरतः | जरद्भ्याम् | जरद्भ्यः |
| षष्ठी | जरतः | जरतोः | जरताम् |
| सप्तमी | जरति | जरतोः | जरत्सु |
| सम्बोधन | हे जरन् | हे जरन्तौ | हे जरन्तः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | जरति | जरतः | जरन्ति |
| मध्यम | जरसि | जरथः | जरथ |
| उत्तम | जरामि | जरावः | जरामः |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: जरति · लिट्: जजार · लुट्: जर्ता · लृट्: जरिष्यति · लोट्: जरतात् · लङ्: अजरत् · विधिलिङ्: जरेत् · आशीर्लिङ्: ज्रियात् · लुङ्: अजार्षीत् · लृङ्: अजरिष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: जरण · ण्वुल्: जारकः · तृच्: जर्ता · ण्यत्: जार्यः · तव्य: जर्तव्यः · अनीयर्: जरणीयः · क्त: जृतः · क्तवतु: जृतवान् · शतृ: जरन् · स्य-शतृ: जरिष्यन् · क्त्वा: जृत्वा · ल्यप्: प्रजृत्य · तुमुन्: जर्तुम् · णमुल्: जारम् · घञ्: जारः · क्तिन्: जृति · क्वसु: जजृवान्
अर्थ: जाना, संपादन करना, प्राप्त करना, मिलाना, पहुंचना
संस्कृत: गतिप्रापणयोः
अंग्रेज़ी: to go, to obtain, to reach
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लिट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | आर | आरतुः | आरुः |
| मध्यम | आरिथ | आरथुः | आर |
| उत्तम | आर | आरिव | आरिम |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: ऋच्छति · लिट्: आर · लुट्: अर्ता · लृट्: अरिष्यति · लोट्: ऋच्छतात् · लङ्: आर्च्छत् · विधिलिङ्: ऋच्छेत् · आशीर्लिङ्: अर्यात् · लुङ्: आर्षीत् · लृङ्: आरिष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: अरण · ण्वुल्: आरकः · तृच्: अर्ता · यत्: अर्यः · ण्यत्: आर्यः · तव्य: अर्तव्यः · अनीयर्: अरणीयः · क्त: ऋतः · क्तवतु: ऋतवान् · शतृ: ऋच्छन् · स्य-शतृ: अरिष्यन् · क्त्वा: ऋत्वा · ल्यप्: प्रार्त्य · तुमुन्: अर्तुम् · णमुल्: आरम् · घञ्: आरः · क्तिन्: ऋति · क्वसु: अरिवान्
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| जरता | जरत् (पुं.) — तृतीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: जृ + शतृ 📚 अन्य सम्भावना: जरता (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · तद्धित: जर + तल् (भाववाचक) | जरता (स्त्री.) — तृतीया विभक्ति, एकवचन · तद्धित: जर + तल् (भाववाचक) |
| आर | ऋ धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लिट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: ऋ धातु (जुहोत्यादिगण, परस्मैपद) — लिट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन |
जरता 📚 ➤ शतृ बूढ़ा अधिक आयु का
संस्कृत: वृद्धः · पर्याय: प्रवयस्, स्थविर, वृद्ध, जीन, जीर्ण
आर 📚 ➤ जाना, संपादन करना, प्राप्त करना, मिलाना, पहुंचना
संस्कृत: गतिप्रापणयोः
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| जरत् 📚 | बुड्ढा । वृद्ध | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
| आर 📚 | वह लोहा जो खान से निकाला गया हो, पर साफ न किया गया हो । एक प्रकार का न… | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
| शब्द | अमरकोश — विषय, पर्याय |
|---|---|
| जरत् |
बूढ़ा (२.६.४२) — प्रवया, स्थविर, वृद्ध, जीन, जीर्ण |
ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।
| पदम् | विच्छेदः | सन्धि | सूत्रम् |
|---|---|---|---|
| जरतार | जरता + आर | दीर्घ | अकः सवर्णे दीर्घः (६.१.१०१) |
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड