॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: जीना
संस्कृत: प्राणधारणे
अंग्रेज़ी: to live,to revive,to live upon, to survive
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | जीवतात् / जीवताद् / जीवतु | जीवताम् | जीवन्तु |
| मध्यम | जीव / जीवतात् / जीवताद् | जीवतम् | जीवत |
| उत्तम | जीवानि | जीवाव | जीवाम |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: जीवति · लिट्: जिजीव · लुट्: जीविता · लृट्: जीविष्यति · लोट्: जीवतात् · लङ्: अजीवत् · विधिलिङ्: जीवेत् · आशीर्लिङ्: जीव्यात् · लुङ्: अजीवीत् · लृङ्: अजीविष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: जीवन · ण्वुल्: जीवकः · तृच्: जीविता · ण्यत्: जीव्यः · तव्य: जीवितव्यः · अनीयर्: जीवनीयः · क्त: जीवितः · क्तवतु: जीवितवान् · शतृ: जीवन् · स्य-शतृ: जीविष्यन् · क्त्वा: जीवित्वा · ल्यप्: प्रजीव्य · तुमुन्: जीवितुम् · णमुल्: जीवम् · घञ्: जीवः · क्तिन्: ज्यूति · क्वसु: जिजीवान्
अर्थ: सूक्ष्म, बारीक, नन्हा, लघु, परमाणु-संबंधी
संस्कृत: पर्याय: हायन
व्युत्पत्ति: अण्+उन् (कृदन्त)
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | अणु | अणुनी | अणूनि |
| द्वितीया | अणु | अणुनी | अणूनि |
| तृतीया | अणुना | अणुभ्याम् | अणुभिः |
| चतुर्थी | अणुने / अणवे | अणुभ्याम् | अणुभ्यः |
| पञ्चमी | अणुनः / अणोः | अणुभ्याम् | अणुभ्यः |
| षष्ठी | अणुनः / अणोः | अणुनोः / अण्वोः | अणूनाम् |
| सप्तमी | अणुनि / अणौ | अणुनोः / अण्वोः | अणुषु |
| सम्बोधन | हे अणु / हे अणो | हे अणुनी | हे अणूनि |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
जीव 📚 ➤ जीना
संस्कृत: प्राणधारणे
अणु 📚 ➤ सूक्ष्म, बारीक, नन्हा, लघु, परमाणु-संबंधी
संस्कृत: पर्याय: हायन
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| जीव् 📚 | cl. 1. जीवति (ep. also Ā.; Subj. ˚वाति, RV. x, 85, 39; AV.; ˚वात्, RV… | 🔵🟣 |
| अणु 📚 | द्वयणु क से सूक्ष्म, परमाणु से बड़ा कण जिसका बिना किसी विशेष यंत्र के … | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
| शब्द | अमरकोश — विषय, पर्याय |
|---|---|
| अणु |
तिल का खेत (२.९.७) — तिल्य, तैलीन, उड़द, अलसी, भाँग |
ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।
| पदम् | विच्छेदः | सन्धि | सूत्रम् |
|---|---|---|---|
| जीवाणु | जीव + अणु | दीर्घ | अकः सवर्णे दीर्घः (६.१.१०१) |
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड