॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: स्थिर रहना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: स्थैर्ये
अंग्रेज़ी: to be firm, to be steady
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका 📘 धातु-रूपावली में सभी लकार
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | बदः | बदौ | बदाः |
| द्वितीया | बदम् | बदौ | बदान् |
| तृतीया | बदेन | बदाभ्याम् | बदैः |
| चतुर्थी | बदाय | बदाभ्याम् | बदेभ्यः |
| पञ्चमी | बदात् / बदाद् | बदाभ्याम् | बदेभ्यः |
| षष्ठी | बदस्य | बदयोः | बदानाम् |
| सप्तमी | बदे | बदयोः | बदेषु |
| सम्बोधन | हे बद | हे बदौ | हे बदाः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | बदति | बदतः | बदन्ति |
| मध्यम | बदसि | बदथः | बदथ |
| उत्तम | बदामि | बदावः | बदामः |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: बदति · लिट्: बबाद · लुट्: बदिता · लृट्: बदिष्यति · लोट्: बदतात् · लङ्: अबदत् · विधिलिङ्: बदेत् · आशीर्लिङ्: बद्यात् · लुङ्: अबदीत् · लृङ्: अबदिष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: बदन · ण्वुल्: बादकः · तृच्: बदिता · ण्यत्: बाद्यः · तव्य: बदितव्यः · अनीयर्: बदनीयः · क्त: बदितः · क्तवतु: बदितवान् · शतृ: बदन् · स्य-शतृ: बदिष्यन् · क्त्वा: बदित्वा · ल्यप्: प्रबद्य · तुमुन्: बदितुम् · णमुल्: बादम् · घञ्: बादः · क्तिन्: बत्ति · क्वसु: बेदिवान्
अर्थ: जाना, संपादन करना, प्राप्त करना, मिलाना, पहुंचना
संस्कृत: गतिप्रापणयोः
अंग्रेज़ी: to go, to obtain, to reach
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लिट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | आर | आरतुः | आरुः |
| मध्यम | आरिथ | आरथुः | आर |
| उत्तम | आर | आरिव | आरिम |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: ऋच्छति · लिट्: आर · लुट्: अर्ता · लृट्: अरिष्यति · लोट्: ऋच्छतात् · लङ्: आर्च्छत् · विधिलिङ्: ऋच्छेत् · आशीर्लिङ्: अर्यात् · लुङ्: आर्षीत् · लृङ्: आरिष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: अरण · ण्वुल्: आरकः · तृच्: अर्ता · यत्: अर्यः · ण्यत्: आर्यः · तव्य: अर्तव्यः · अनीयर्: अरणीयः · क्त: ऋतः · क्तवतु: ऋतवान् · शतृ: ऋच्छन् · स्य-शतृ: अरिष्यन् · क्त्वा: ऋत्वा · ल्यप्: प्रार्त्य · तुमुन्: अर्तुम् · णमुल्: आरम् · घञ्: आरः · क्तिन्: ऋति · क्वसु: अरिवान्
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| तल-बद | समास: तल + बद तत्पुरुष (सम्भावित) अन्तिम पद से विभक्ति-वचन: बद (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: बद् + अच् 📚 अन्य सम्भावना: बद (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: बद् + अच् | बद् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन |
| आर | ऋ धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लिट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: आर (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन | आर (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन |
तलबद 📚तल 📚बद ➤ तल (सतह) + बद (स्थिर रहना (कर्तृवाचक कृदन्त))
संस्कृत: स्थैर्ये
आर 📚 ➤ जाना, संपादन करना, प्राप्त करना, मिलाना, पहुंचना
संस्कृत: गतिप्रापणयोः
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| तल 📚 | नीचे का भाग | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
| बद 📚 | गरमी की बीमारी के कारण यों ही सूजी हुई जाँघ पर की गिलटी । गोहिया । बाघ… | 🟠🟢🟤 |
| आर 📚 | वह लोहा जो खान से निकाला गया हो, पर साफ न किया गया हो । एक प्रकार का न… | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
| शब्द | अमरकोश — विषय, पर्याय |
|---|---|
| तल |
ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।
| पदम् | विच्छेदः | सन्धि | सूत्रम् |
|---|---|---|---|
| तलबदार | बद + आर | दीर्घ | अकः सवर्णे दीर्घः (६.१.१०१) |
ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड