॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: संज्ञा पदों के साथ, कभी-कभी क्रियापदों के साथ भी लगने वाला उपसर्ग, इसका अर्थ है ‘बुरा’, ‘दुष्ट’, ‘घटिया’ ‘कठिन’ आदि
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
अव्यय — इसके रूप विभक्ति/वचन से नहीं बदलते।
अर्थ: स्थिर रहना,मार डालना, सताना, खाना
संस्कृत: स्थैर्ये हिंसायां भक्षणे च
अंग्रेज़ी: to be firm,to be steady, to hurt, to kill, to eat, to consume, to bite
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | खदतात् / खदताद् / खदतु | खदताम् | खदन्तु |
| मध्यम | खद / खदतात् / खदताद् | खदतम् | खदत |
| उत्तम | खदानि | खदाव | खदाम |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: खदति · लिट्: चखाद · लुट्: खदिता · लृट्: खदिष्यति · लोट्: खदतात् · लङ्: अखदत् · विधिलिङ्: खदेत् · आशीर्लिङ्: खद्यात् · लुङ्: अखदीत् · लृङ्: अखदिष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: खदन · ण्वुल्: खादकः · तृच्: खदिता · ण्यत्: खाद्यः · तव्य: खदितव्यः · अनीयर्: खदनीयः · क्त: खदितः · क्तवतु: खदितवान् · शतृ: खदन् · स्य-शतृ: खदिष्यन् · क्त्वा: खदित्वा · ल्यप्: प्रखद्य · तुमुन्: खदितुम् · णमुल्: खादम् · घञ्: खादः · क्तिन्: खत्ति · क्वसु: चखद्वान्
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| दुः | अव्ययम् 📚 अन्य सम्भावना: दा धातु (अदादिगण, परस्मैपद) — लङ् लकार, प्रथम पुरुष, बहुवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे) | दो धातु (दिवादिगण, परस्मैपद) — लुङ् लकार, प्रथम पुरुष, बहुवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे) |
| खद | खद् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: खद (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: खद् + अच् | खद (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: खद् + अच् |
दुः 📚 ➤ संज्ञा पदों के साथ, कभी-कभी क्रियापदों के साथ भी लगने वाला उपसर्ग, इसका अर्थ है ‘बुरा’, ‘दुष्ट’, ‘घटिया’ ‘कठिन’ आदि
खद 📚 ➤ स्थिर रहना,मार डालना, सताना, खाना
संस्कृत: स्थैर्ये हिंसायां भक्षणे च
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| दु 📚 | 'दो' शब्द का संक्षिप्त रूप जो समास बनाने के काम में आता है । जैसे, दुव… | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
| खद् 📚 | cl. 6. P. खदति (pr. p. खदत्), to be steady or firm or solid, ŚBr. i, … | 🔵🟣 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।
इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.० सेकण्ड