॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: निषेधात्मक अव्यय, ’नहीं’ ’न तो’ ’न’ का समानार्थक, लोट् लकार में प्रतिषेधात्मक न होकर, आज्ञा, प्रार्थना या कामना के लिए प्रयुक्त
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
अव्यय — इसके रूप विभक्ति/वचन से नहीं बदलते।
अर्थ: न जायते नञ् - जन्+ड "अजन्मा, अनादि"
संस्कृत: अजः, शिवः, विष्णुः · पर्याय: स्तभ, छाग, वस्त, छगलक
व्युत्पत्ति: - न जायते नञ् - जन्+ड (कृदन्त)
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | अजः | अजौ | अजाः |
| द्वितीया | अजम् | अजौ | अजान् |
| तृतीया | अजेन | अजाभ्याम् | अजैः |
| चतुर्थी | अजाय | अजाभ्याम् | अजेभ्यः |
| पञ्चमी | अजात् / अजाद् | अजाभ्याम् | अजेभ्यः |
| षष्ठी | अजस्य | अजयोः | अजानाम् |
| सप्तमी | अजे | अजयोः | अजेषु |
| सम्बोधन | हे अज | हे अजौ | हे अजाः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
अर्थ: यज्ञ करना, हवन करना, देवपूजा करना,संगति करना, देना
संस्कृत: देवपूजासङ्गतिकरणदानेषु
अंग्रेज़ी: to sacrifice, to offer to a deity, to worship, to get associated with, to give
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | यजतात् / यजताद् / यजतु | यजताम् | यजन्तु |
| मध्यम | यज / यजतात् / यजताद् | यजतम् | यजत |
| उत्तम | यजानि | यजाव | यजाम |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: यजति · लट् (आत्मने.): यजते · लिट्: इयाज · लिट् (आत्मने.): ईजे · लुट्: यष्टा · लुट् (आत्मने.): यष्टा · लृट्: यक्ष्यति · लृट् (आत्मने.): यक्ष्यते · लोट्: यजतात् · लोट् (आत्मने.): यजताम् · लङ्: अयजत् · लङ् (आत्मने.): अयजत · विधिलिङ्: यजेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): यजेत · आशीर्लिङ्: इज्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): यक्षीष्ट · लुङ्: अयाक्षीत् · लुङ् (आत्मने.): अयष्ट · लृङ्: अयक्ष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अयक्ष्यत
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: यजन · ण्वुल्: याजकः · तृच्: यष्टा · ण्यत्: याज्यः · तव्य: यष्टव्यः · अनीयर्: यजनीयः · क्त: इष्टः · क्तवतु: इष्टवान् · शतृ: यजन् · स्य-शतृ: यक्ष्यन् · शानच्: यजमानः · क्त्वा: इष्ट्वा · ल्यप्: प्रेज्य · तुमुन्: यष्टुम् · णमुल्: याजम् · घञ्: यागः · क्तिन्: इष्टि · क्वसु: ईजिवान्
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| न | अव्ययम् 📚 |
| अज | अज (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: अज (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन | अज् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन |
| आयज | आ + यज् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: यज (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: आ + यज् + अच् | यज (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: आ + यज् + अच् |
न 📚 ➤ निषेधात्मक अव्यय, ’नहीं’ ’न तो’ ’न’ का समानार्थक, लोट् लकार में प्रतिषेधात्मक न होकर, आज्ञा, प्रार्थना या कामना के लिए प्रयुक्त
अज 📚 ➤ न जायते नञ् - जन्+ड "अजन्मा, अनादि"
संस्कृत: अजः, शिवः, विष्णुः · पर्याय: स्तभ, छाग, वस्त, छगलक
आयज 📚 ➤ यज्ञ करना, हवन करना, देवपूजा करना,संगति करना, देना
संस्कृत: देवपूजासङ्गतिकरणदानेषु
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| अज 📚 | जिसका जन्म न हो । जन्म के बंधन से रहित । अजन्मा । स्वयंभू | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
| यज् 📚 | cl. 1. P. Ā. (Dhātup. xxiii, 33) यजति, ˚ते (1. sg. यजसे, RV. viii, 25… | 🔵🟣 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
| शब्द | अमरकोश — विषय, पर्याय |
|---|---|
| अज |
बकरा (२.९.७७) — स्तभ, छाग, बस्त, छगलक |
ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।
| पदम् | विच्छेदः | सन्धि | सूत्रम् |
|---|---|---|---|
| नाजायज | न + अज | दीर्घ | अकः सवर्णे दीर्घः (६.१.१०१) |
| नाजायज | अज + आयज | दीर्घ | अकः सवर्णे दीर्घः (६.१.१०१) |
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड