🕉️ 22 November 2026, Sunday · 12:16:52 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

भावितः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

भावितः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

भावितः

अर्थ: अभिनिर्दिष्ट, स्थिर किया हुआ, गड़ाया हुआ

संस्कृत: अवकल्कने · पर्याय: वासित

अंग्रेज़ी: to mix, to think

व्युत्पत्ति: भू+णिच्+क्त (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. भावित (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: भू + क्त

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — भावित (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभावितःभावितौभाविताः
द्वितीयाभावितम्भावितौभावितान्
तृतीयाभावितेनभाविताभ्याम्भावितैः
चतुर्थीभावितायभाविताभ्याम्भावितेभ्यः
पञ्चमीभावितात् / भाविताद्भाविताभ्याम्भावितेभ्यः
षष्ठीभावितस्यभावितयोःभावितानाम्
सप्तमीभावितेभावितयोःभावितेषु
सम्बोधनहे भावितहे भावितौहे भाविताः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — भू (चुरादिगण) · अर्थ: मिलाना, मिश्रित करना, चिंतन करना (अवकल्कने)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमभावयतिभावयतःभावयन्ति
मध्यमभावयसिभावयथःभावयथ
उत्तमभावयामिभावयावःभावयामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: भावयति · लट् (आत्मने.): भावयते · लिट्: भावयाञ्चकार · लिट् (आत्मने.): भावयाञ्चक्रे · लुट्: भावयिता · लुट् (आत्मने.): भावयिता · लृट्: भावयिष्यति · लृट् (आत्मने.): भावयिष्यते · लोट्: भावयतात् · लोट् (आत्मने.): भावयताम् · लङ्: अभावयत् · लङ् (आत्मने.): अभावयत · विधिलिङ्: भावयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): भावयेत · आशीर्लिङ्: भाव्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): भावयिषीष्ट · लुङ्: अबीभवत् · लुङ् (आत्मने.): अबीभवत · लृङ्: अभावयिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अभावयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: भावन · ण्वुल्: भावकः · तृच्: भावयिता · यत्: भाव्यः · तव्य: भावयितव्यः · अनीयर्: भावनीयः · क्त: भावितः · क्तवतु: भावितवान् · शतृ: भावयन् · स्य-शतृ: भावयिष्यन् · शानच्: भावयमानः · क्त्वा: भावयित्वा · ल्यप्: प्रभाव्य · तुमुन्: भावयितुम् · णमुल्: भावम् · क्तिन्: भाति · क्वसु: भावयाम्बभूवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — भावित
भावित
bhāvita
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
सुगन्ध से बसाया हुआ (2.6.135) वासित
(हींग आदि की) सुगन्ध से बसाया (2.9.47) वासित
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
भावित वि॰ [सं॰]
१. जिसकी भावना की गई हो । सोचा हुआ । विचारा हुआ ।
२. मिलाया हुआ ।
३. शुद्ध किया हुआ ।
४. जिसमें किसी रस आदि की भावना दी गई हो । जिसमें पुट दिया गया हो ।
५. सुगंधित किया हुआ । बासा हुआ ।
६. मिला हुआ । प्राप्त ।
७. भेंट किया हुआ । समर्पित ।
८. वशीकृत (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
भावित mfn. (fr. Caus.) caused to be, created, produced, obtained, got, MBh.; Kāv. &c.
(ifc.) made to become, transformed into, Bhag.; Śaṃk.; Sāh.
manifested, displayed, exhibited, Daś.
cherished protected, fostered, furthered, promoted, MBh.; Kāv. &c.
cultivated, purified (see comp. below)
well-disposed, good-humoured, Kād.
elated, in high spirits, MBh.
thought about, imagined, fancied, conceived, known, recognised, MBh.; Kāv. &c.
proved, established, Yājñ.
meant or destined for (loc.), ŚārṅgP.
convicted, Yājñ.; MBh.
soaked in, steeped, infused, Suśr.; ŚārṅgS.
perfumed with, scented, L.
pervaded or inspired by, occupied or engrossed with, devoted to, intent upon (instr. or comp.), MBh.; Śaṃk.; Pur.
directed towards, fixed upon, BhP.
(in arithm.) involving a product of unknown quantities
भावित n. a result or product obtained by multiplication (often expressed by the first syllable भा), Col. (cf. IW. 133).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (755,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
भावित p. p. [भू-णिच् कर्मणि-क्त] 1 Created, produced; obtained, got. --2 Manifested, displayed, exhibited; भावितविषवेगविक्रियः Dk. --3 Cherished, fostered. --4 (a) Conceived, imagined, supposed, presented to the imagination. (b) Known recognized, acknowledged. --5 Thought of, meditated upon. --6 Made to become, transformed into. --7 Sanctified by meditation; see भावितात्मन्. --8 Proved, established. --9 Pervaded by, filled or saturated with, inspired by. --10 Soaked, steeped, infused in. --11 Perfumed, scented. --12 Mixed with. --13 (In math.) Involving the products of unknown quantities. --तं Product obtained by multiplication, a factum. --Comp. --आत्मन्, --बुद्धि a. {1} one whose soul is purified by meditating on the Supreme spirit, one who has perceived the Supreme soul. {2} pure, [] devout, holy; Pt. 3. 66. {3} thoughtful, meditative; R. 1. 74 {4} engaged in, occupied with; Śi. 12. 38. (--m.) a sage, saint.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0815-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
भावित त्रि० चु० भू--शुद्धौ चिन्तायां मिश्रणे वा कर्मणि क्त । १ वासिते २ प्राप्ते मेदि० । ३ शुपे ४ चिन्तिते ५ मिश्रिते वैद्यकोक्तनिर्यासादिना मिश्रिते ६ चूर्णादौ च । वीजग० उक्ते अव्यक्तानेकवर्गसमीकरणेन ७ व्यक्तीकरणे ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4667,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
भावितः, त्रि, (भाव्यते स्मेति । भू + णिच् + क्तः ।) वासितः । प्राप्तः । इति मेदिनी । ते, १४० ॥ विशोधितः । (यथा, महाभारते । १३ । १६ । ३८ । “ये चैनं प्रतिपद्यन्ते भक्तियोगेन भाविताः । तेषामेवात्मनात्मानं दर्शयत्येष हृच्छयः ॥”) चिन्तितः । मिश्रितः । भू क शुद्धिचिन्तयोर्मि- श्रणे च इत्यस्मात् ञ्यन्तात् क्तप्रत्ययनिष्पन्नो- ऽयम् ॥ (समर्पितः । यथा, महाभारते । १ । ५ । ३२ । “एतत् संसूचितं ब्रह्मंस्तापत्रयचिकित्सितम् । यदीश्वरे भगवति ! कर्म्म ब्रह्मणि भावितम् ॥” “भगवति भावितं समर्पितम् ।” इति तट्टीकायां श्रीधरस्वामी ॥ सिक्ताः । यथा, सुश्रुते चिकि- त्सितस्थाने । १ अध्याये । “भल्लातकान् वासयेत्तु क्षीरे प्राङ्मूत्र- भावितम् ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-508-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
भावितःभावित (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: भू + क्त 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

भावितः 📚 ➤ अभिनिर्दिष्ट, स्थिर किया हुआ, गड़ाया हुआ
संस्कृत: अवकल्कने · पर्याय: वासित

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
भावित 📚जिसकी भावना की गई हो । सोचा हुआ । विचारा हुआ🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
भावित

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • भावितः: भू + क्त — भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें