॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: उपवास रखना, न खाना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: अपरिवेषणे
अंग्रेज़ी: to fast, to avoid eating
व्युत्पत्ति: यम + स्वार्थे
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका 📘 धातु-रूपावली में सभी लकार
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | यमकः | यमकौ | यमकाः |
| द्वितीया | यमकम् | यमकौ | यमकान् |
| तृतीया | यमकेन | यमकाभ्याम् | यमकैः |
| चतुर्थी | यमकाय | यमकाभ्याम् | यमकेभ्यः |
| पञ्चमी | यमकात् / यमकाद् | यमकाभ्याम् | यमकेभ्यः |
| षष्ठी | यमकस्य | यमकयोः | यमकानाम् |
| सप्तमी | यमके | यमकयोः | यमकेषु |
| सम्बोधन | हे यमक | हे यमकौ | हे यमकाः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | यमति | यमतः | यमन्ति |
| मध्यम | यमसि | यमथः | यमथ |
| उत्तम | यमामि | यमावः | यमामः |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: यमति · लिट्: ययाम · लुट्: यमिता · लृट्: यमिष्यति · लोट्: यमतात् · लङ्: अयमत् · विधिलिङ्: यमेत् · आशीर्लिङ्: यम्यात् · लुङ्: अयंसीत् · लृङ्: अयमिष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: यमन · ण्वुल्: यमकः · तृच्: यमिता · यत्: यम्यः · तव्य: यमितव्यः · अनीयर्: यमनीयः · क्त: यमितः · क्तवतु: यमितवान् · शतृ: यमन् · स्य-शतृ: यमिष्यन् · क्त्वा: यमित्वा · ल्यप्: प्रयम्य · तुमुन्: यमितुम् · णमुल्: यमम् · घञ्: यमः · क्तिन्: यान्ति · क्वसु: येमिवान्
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| माल-आयमक | समास: माल + यमक तत्पुरुष (सम्भावित) अन्तिम पद से विभक्ति-वचन: यमक (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: आ + यम् + ण्वुल् 📚 अन्य सम्भावना: यमक (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: आ + यम् + ण्वुल् |
मालआयमक 📚माल 📚यमक ➤ माल (बंगाल के पश्चिम या दक्षिण-पश्चिम में एक जिले का न…) + यमक (उपवास रखना, न खाना (कर्तृवाचक कृदन्त))
संस्कृत: अपरिवेषणे
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| माल 📚 | क्षेत्र । ऊँचा क्षेत्र । ऊँचा भुखंड | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
| यमक 📚 | एक प्रकार का शब्दासंकार या अनुप्रास जिसमें एक ही शब्द कई बार आता है; प… | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।
| पदम् | विच्छेदः | सन्धि | सूत्रम् |
|---|---|---|---|
| मालायमक | माल + आयमक | दीर्घ | अकः सवर्णे दीर्घः (६.१.१०१) |
ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.३ सेकण्ड