🕉️ 22 November 2026, Sunday · 08:28:46 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

लङ्घित

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

लङ्घित

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

लङ्घित

अर्थ: ऊपर से कूदा हुआ,पार किया हुआ

संस्कृत: गतौ भोजननिवृत्तौ च

अंग्रेज़ी: to go, to fast, to abstain from food

व्युत्पत्ति: लङ्घ्+क्त (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. लङ्घित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: लङ्घ् + क्त
  2. लङ्घित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: लङ्घ् + क्त

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — लङ्घित (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमालङ्घितःलङ्घितौलङ्घिताः
द्वितीयालङ्घितम्लङ्घितौलङ्घितान्
तृतीयालङ्घितेनलङ्घिताभ्याम्लङ्घितैः
चतुर्थीलङ्घितायलङ्घिताभ्याम्लङ्घितेभ्यः
पञ्चमीलङ्घितात् / लङ्घिताद्लङ्घिताभ्याम्लङ्घितेभ्यः
षष्ठीलङ्घितस्यलङ्घितयोःलङ्घितानाम्
सप्तमीलङ्घितेलङ्घितयोःलङ्घितेषु
सम्बोधनहे लङ्घितहे लङ्घितौहे लङ्घिताः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — लङ्घ् (भ्वादिगण) · अर्थ: जाना, उपवास करना (गतौ भोजननिवृत्तौ च)

लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमलङ्घतेलङ्घेतेलङ्घन्ते
मध्यमलङ्घसेलङ्घेथेलङ्घध्वे
उत्तमलङ्घेलङ्घावहेलङ्घामहे

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): लङ्घते · लिट् (आत्मने.): ललङ्घे · लुट् (आत्मने.): लङ्घिता · लृट् (आत्मने.): लङ्घिष्यते · लोट् (आत्मने.): लङ्घताम् · लङ् (आत्मने.): अलङ्घत · विधिलिङ् (आत्मने.): लङ्घेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): लङ्घिषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): अलङ्घिष्ट · लृङ् (आत्मने.): अलङ्घिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: लङ्घन · ण्वुल्: लङ्घकः · तृच्: लङ्घिता · ण्यत्: लङ्घ्यः · तव्य: लङ्घितव्यः · अनीयर्: लङ्घनीयः · क्त: लङ्घितः · क्तवतु: लङ्घितवान् · शानच्: लङ्घमानः · क्त्वा: लङ्घित्वा · ल्यप्: प्रलङ्घ्य · तुमुन्: लङ्घितुम् · णमुल्: लङ्घम् · घञ्: लङ्घः · क्तिन्: लङ्ग्धि · क्वसु: ललङ्घ्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — लङ्घित
लङ्घित
laṅghita
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
लङ्घित mfn. lept over, overstepped, traversed, transgressed, violated, disregarded, insulted, MBh.; Kāv. &c.
made to fast, Car.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (895,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
लंघित p. p. [लंघ्-क्त] 1 Lept over, passed over. --2 Traversed. --3 Transgressed, violated. --4 Disregarded, insulted, disrespected. --5 Attacked, seized, afflicted; लंघित एष भूयोऽपि शकुंतलाव्याधिना Ś. 6.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0922-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "लङ्घित" आता है (1)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
लङ्घितलङ्घित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: लङ्घ् + क्त 📚
अन्य सम्भावना: लङ्घित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: लङ्घ् + क्त

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

लङ्घित 📚 ➤ ऊपर से कूदा हुआ,पार किया हुआ
संस्कृत: गतौ भोजननिवृत्तौ च

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
लङ्घित 📚mfn. lept over, overstepped, traversed, transgressed, violated, disreg…🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • लङ्घित: लङ्घ् + क्त — भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें