॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: आलिंगन करना, गले लगाना, सटे रहना, चिपके रहना (वर्तमानकालिक कृदन्त (परस्मैपद))
संस्कृत: सङ्गे
अंग्रेज़ी: to hug, to embrace, to stay in close contact, to cling, to stick to
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका 📘 धातु-रूपावली में सभी लकार
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | सजत् / सजद् | सजती | सजन्ति |
| द्वितीया | सजत् / सजद् | सजती | सजन्ति |
| तृतीया | सजता | सजद्भ्याम् | सजद्भिः |
| चतुर्थी | सजते | सजद्भ्याम् | सजद्भ्यः |
| पञ्चमी | सजतः | सजद्भ्याम् | सजद्भ्यः |
| षष्ठी | सजतः | सजतोः | सजताम् |
| सप्तमी | सजति | सजतोः | सजत्सु |
| सम्बोधन | हे सजत् / हे सजद् | हे सजती | हे सजन्ति |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | सजति | सजतः | सजन्ति |
| मध्यम | सजसि | सजथः | सजथ |
| उत्तम | सजामि | सजावः | सजामः |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: सजति · लिट्: ससञ्ज · लुट्: सङ्क्ता · लृट्: सङ्क्ष्यति · लोट्: सजतात् · लङ्: असजत् · विधिलिङ्: सजेत् · आशीर्लिङ्: सज्यात् · लुङ्: असाङ्क्षीत् · लृङ्: असङ्क्ष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: सञ्जन · ण्वुल्: सञ्जकः · तृच्: सङ्क्ता · ण्यत्: सञ्ज्यः · तव्य: सङ्क्तव्यः · अनीयर्: सञ्जनीयः · क्त: सक्तः · क्तवतु: सक्तवान् · शतृ: सजन् · स्य-शतृ: सङ्क्ष्यन् · क्त्वा: सक्त्वा · ल्यप्: प्रसज्य · तुमुन्: सङ्क्तुम् · णमुल्: सञ्जम् · घञ्: सङ्गः · क्तिन्: सक्ति · क्वसु: सेजिवान्
अर्थ: जाना, संपादन करना, प्राप्त करना, मिलाना, पहुंचना
संस्कृत: गतिप्रापणयोः
अंग्रेज़ी: to go, to obtain, to reach
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लिट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | आर | आरतुः | आरुः |
| मध्यम | आरिथ | आरथुः | आर |
| उत्तम | आर | आरिव | आरिम |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: ऋच्छति · लिट्: आर · लुट्: अर्ता · लृट्: अरिष्यति · लोट्: ऋच्छतात् · लङ्: आर्च्छत् · विधिलिङ्: ऋच्छेत् · आशीर्लिङ्: अर्यात् · लुङ्: आर्षीत् · लृङ्: आरिष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: अरण · ण्वुल्: आरकः · तृच्: अर्ता · यत्: अर्यः · ण्यत्: आर्यः · तव्य: अर्तव्यः · अनीयर्: अरणीयः · क्त: ऋतः · क्तवतु: ऋतवान् · शतृ: ऋच्छन् · स्य-शतृ: अरिष्यन् · क्त्वा: ऋत्वा · ल्यप्: प्रार्त्य · तुमुन्: अर्तुम् · णमुल्: आरम् · घञ्: आरः · क्तिन्: ऋति · क्वसु: अरिवान्
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| सजत् | सजत् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: सञ्ज् + शतृ 📚 अन्य सम्भावना: सञ्ज् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे) | सजत् (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: सञ्ज् + शतृ |
| आर | ऋ धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लिट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: ऋ धातु (जुहोत्यादिगण, परस्मैपद) — लिट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन | आर (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन |
सजत् 📚 ➤ आलिंगन करना, गले लगाना, सटे रहना, चिपके रहना (वर्तमानकालिक कृदन्त (परस्मैपद))
संस्कृत: सङ्गे
आर 📚 ➤ जाना, संपादन करना, प्राप्त करना, मिलाना, पहुंचना
संस्कृत: गतिप्रापणयोः
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| सजत् 📚 | सीधा मूल रूप नहीं मिला — 📚 छूकर निकटतम शब्द देखें | |
| आर 📚 | वह लोहा जो खान से निकाला गया हो, पर साफ न किया गया हो । एक प्रकार का न… | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।
| पदम् | विच्छेदः | सन्धि | सूत्रम् |
|---|---|---|---|
| सजदार | सजत् + आर | जश्त्व | झलां जशोऽन्ते (८.२.३९) |
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड