॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: निरोध, धैर्य, नियन्त्रण्
संस्कृत: प्रहरः, संयमः · पर्याय: प्रहर
व्युत्पत्ति: यम् + घञ् (कृदन्त)
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | यामः | यामौ | यामाः |
| द्वितीया | यामम् | यामौ | यामान् |
| तृतीया | यामेन | यामाभ्याम् | यामैः |
| चतुर्थी | यामाय | यामाभ्याम् | यामेभ्यः |
| पञ्चमी | यामात् / यामाद् | यामाभ्याम् | यामेभ्यः |
| षष्ठी | यामस्य | यामयोः | यामानाम् |
| सप्तमी | यामे | यामयोः | यामेषु |
| सम्बोधन | हे याम | हे यामौ | हे यामाः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| स-याम | समास: स + याम अव्ययीभाव (सम्भावित) अन्तिम पद से विभक्ति-वचन: याम (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚 (व्युत्पत्ति: यम् + घञ्) अन्य सम्भावना: याम (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन |
सयाम 📚स 📚याम ➤ स (के साथ, मिला कर, के साथ-साथ, संयुक्त होकर, युक्त,…) + याम (निरोध, धैर्य, नियन्त्रण्)
संस्कृत: प्रहरः, संयमः · पर्याय: प्रहर
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| याम 📚 | तीन घंटे का समय । पहर | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
| शब्द | अमरकोश — विषय, पर्याय |
|---|---|
| याम |
पहर के नाम (१.४.७) — प्रहर संयम (३.२.१८) — वियाम, वियम, यम, संयाम, संयम |
ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।
इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।
ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड