॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: अर्थ (‘परन्तु इसके विपरीत’ ‘दूसरी ओर’ ‘तो भी’)
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
अव्यय — इसके रूप विभक्ति/वचन से नहीं बदलते।
अर्थ: जाना, चलना, शक्तिहीन होना, म्लान होना, सूखना, मुरझाना, नष्ट करना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: विशरणगत्यवसादनेषु · पर्याय: सर्वदा
अंग्रेज़ी: to go, to lose power, to be tired, to dry up, to destroy, to wither, to despond, to lose interest
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका 📘 धातु-रूपावली में सभी लकार
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | सदा | सदे | सदाः |
| द्वितीया | सदाम् | सदे | सदाः |
| तृतीया | सदया | सदाभ्याम् | सदाभिः |
| चतुर्थी | सदायै | सदाभ्याम् | सदाभ्यः |
| पञ्चमी | सदायाः | सदाभ्याम् | सदाभ्यः |
| षष्ठी | सदायाः | सदयोः | सदानाम् |
| सप्तमी | सदायाम् | सदयोः | सदासु |
| सम्बोधन | हे सदे | हे सदे | हे सदाः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | सीदति | सीदतः | सीदन्ति |
| मध्यम | सीदसि | सीदथः | सीदथ |
| उत्तम | सीदामि | सीदावः | सीदामः |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: सीदति · लिट्: ससाद · लुट्: सत्ता · लृट्: सत्स्यति · लोट्: सीदतात् · लङ्: असीदत् · विधिलिङ्: सीदेत् · आशीर्लिङ्: सद्यात् · लुङ्: असदत् · लृङ्: असत्स्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: सदन · ण्वुल्: सादकः · तृच्: सत्ता · ण्यत्: साद्यः · तव्य: सत्तव्यः · अनीयर्: सदनीयः · क्त: सन्नः · क्तवतु: सन्नवान् · शतृ: सीदन् · स्य-शतृ: सत्स्यन् · क्त्वा: सत्त्वा · ल्यप्: प्रसद्य · तुमुन्: सत्तुम् · णमुल्: सादम् · घञ्: सादः · क्तिन्: सत्ति · क्वसु: सेदिवान्
अर्थ: निषेधात्मक अव्यय, ’नहीं’ ’न तो’ ’न’ का समानार्थक, लोट् लकार में प्रतिषेधात्मक न होकर, आज्ञा, प्रार्थना या कामना के लिए प्रयुक्त
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
अव्यय — इसके रूप विभक्ति/वचन से नहीं बदलते।
तु 📚 ➤ अर्थ (‘परन्तु इसके विपरीत’ ‘दूसरी ओर’ ‘तो भी’)
उसदा 📚 ➤ जाना, चलना, शक्तिहीन होना, म्लान होना, सूखना, मुरझाना, नष्ट करना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: विशरणगत्यवसादनेषु · पर्याय: सर्वदा
न 📚 ➤ निषेधात्मक अव्यय, ’नहीं’ ’न तो’ ’न’ का समानार्थक, लोट् लकार में प्रतिषेधात्मक न होकर, आज्ञा, प्रार्थना या कामना के लिए प्रयुक्त
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| तु 📚 | इसे व्यर्थ छेड़कर अपने सिर आफत लाया । (२) संकट में पड़ना । दु:ख को बुल… | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
| सदा 📚 | नित्य । हमेशा । सर्वदा | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
| शब्द | अमरकोश — विषय, पर्याय |
|---|---|
| सदा |
सत्र (३.३.१८९) — आवरण, यज्ञ, वन ध्रुव (३.३.२२२) — ध्रुव, निश्चित |
ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।
| पदम् | विच्छेदः | सन्धि | सूत्रम् |
|---|---|---|---|
| तूसदान | तु + उसदा | दीर्घ | अकः सवर्णे दीर्घः (६.१.१०१) |
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड