🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:15:29 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

सदा
sadā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सदा १ अव्य॰ [सं॰]
१. नित्य । हमेशा । सर्वदा ।
२. निरंतर । यौ॰—सदाकांता = एक नदी । सदाकालवह = सर्वदा गतिशील । सदा प्रवहमान । सदातोया = (१) वह नदी जिसमें निरंतर जल बना रहे । (२) सदानीरा । करतोया नदी । (३) एला- पर्णीं । सदापरीभूत = एक बोधिस्त्व का नाम । सदापर्ण = जिसमें हमेशा पत्ते बने रहें । सदाभ्रम = नित्य भ्रमणशील ।
सदा २ संज्ञा स्त्री॰ [अ॰]
१. गूँज । प्रतिध्वनि ।
२. ध्वनि । आवाज । शब्द ।
३. पुकार । मुहा॰—सदा देना या लगाना = फकीर का भीख पाने के लिये पुकारना । यौ॰—सदाए गैब = आकाशवाणी । सदाए हक = सत्य की आवाज । इन्साफ की बात ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सदा ind. always, ever, every time, continually, perpetually (with न, ‘never’), RV. &c. &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1139,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सदा ind. Always, ever, perpetually, at all times. --Comp. --आनंद a. ever happy. --(दः) an epithet of Śiva. --गति {1} wind. {2} the [] universal spirit. {3} the sun. {4} everlasting happiness, final beatitude. --तोया, --नीरा {1} N. of the Karatoyā river. {2} a river always bearing water, a running stream. --दान a. always making gifts or exuding rut; सदादानः परिक्षीणः शस्त एव करीश्वरः Pt. 2. 70. --(नः) {1} a ruttish elephant. {2} a scent-elephant (= गंधद्विष q. v.). {3} N. of the elephant of Indra. {4} N. of Gaṇeśa. --नर्तः a kind of bird, the wagtail --पुष्प a. everflowering. --(ष्पः) the cocoa-nut tree. --प्रसूनः N. of various plants:-- सोहित, अर्क and कुंद. --फल a. always bearing fruit. --(लः) {1} the Bilva tree. {2} the jack tree. {3} the glomerous fig-tree. {4} the cocoanut tree. --भव्य a. always present. --योगिन् m. an epithet of Kṛṣṇa. --शिवः N. of Śiva.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1085-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सदा अव्य० सर्वस्मिन् काले दाच् सादशः । सर्वस्मिन् काले इत्यर्थे अमरः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5208,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सदा, व्य सर्व्वकालः । सर्व्वदा । इत्यमरः ॥ यथा, “परोपकारनियतः सदा भव महाजन ।” इतिविष्णुपुराणम् ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-231-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "सदा" आता है (29)
सतत निरंतर । सदा । सर्वदा । हमेशा । बराबरसर्वदा सब काल में । हमेशा । सदासर्वकाल हर समय । सब दिन । सदासदई पु अव्य॰ सदैव । सदादवाम नित्य । हमेशा । सदादाइम सदा । हमेशा । सर्वदादायम हमेशा । निरंतर । सदा । जन्म भरमुदाम सदा । हमेशा । सदैवहमेशा सब दिन या सब समय । सदा । सर्वदा । सदैव । जैसे,—(क) वह हमेश ऐसा ही कहता…दिनरैन पु क्रि॰ वि॰ रातदिन । सदा । हमेशानिसघोस पु † क्रि॰ वि॰ रात दिन । नित्य । सदाबेसहनी सदा । खरीद की वस्तुअजस्त्र सदा । निरंतर । हमेशा । लगातारनिशिदिन रातदिन । सदा । सर्वंदानिशिवासर पु संज्ञा पुं॰ रातदिन । सदा । सर्वदा । हमेशानिसिवासर पु क्रि॰ वि॰ रातदिन । सदा । सर्वदा । नित्यदिन उतना समय जिसमें सूर्य क्षितिज के ऊपर रहता है । सूर्योदय से लेकर सूर्या…नित्य जो सब दिन रहे । जिसका कभी नाश न हो । शाश्वत । अविनाशी । त्रिकालव्यापी …सकृत् एक बार । एक मरतबारात्रि उतना समय जितने समय तक सूर्य का प्रकास न देश पड़े । संध्या से लेकर प्रा…अहर्निश रातदिननितराम् अव्यविश्वथा सर्वत्र । सब जगहरात को खाता है क्योंकि बिना खाए मोटा होना असंभव है । न्याय में यह अनुमान क…निरवधि अपार । असीम । बेहदनित अव्यनित्यशः प्रतिदिन । रोजनिसवासर पु † संज्ञा पुं॰ रात और दिननिसिदिन पु क्रि॰ वि॰
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें