॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: खेलना, क्रीड़ा करना
संस्कृत: विलसने विकसने च
अंग्रेज़ी: to foster,to cherish,to play
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | चलतात् / चलताद् / चलतु | चलताम् | चलन्तु |
| मध्यम | चल / चलतात् / चलताद् | चलतम् | चलत |
| उत्तम | चलानि | चलाव | चलाम |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: चलति · लिट्: चचाल · लुट्: चलिता · लृट्: चलिष्यति · लोट्: चलतात् · लङ्: अचलत् · विधिलिङ्: चलेत् · आशीर्लिङ्: चल्यात् · लुङ्: अचालीत् · लृङ्: अचलिष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: चलन · ण्वुल्: चालकः · तृच्: चलिता · ण्यत्: चाल्यः · तव्य: चलितव्यः · अनीयर्: चलनीयः · क्त: चलितः · क्तवतु: चलितवान् · शतृ: चलन् · स्य-शतृ: चलिष्यन् · क्त्वा: चलित्वा · ल्यप्: प्रचल्य · तुमुन्: चलितुम् · णमुल्: चालम् · घञ्: चालः · क्तिन्: चल्ति · क्वसु: चेलिवान्
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| हल-चल | समास: हल + चल् तत्पुरुष (सम्भावित) अन्तिम पद से विभक्ति-वचन: चल् धातु (तुदादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: चल् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन | चल (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन |
हलचल 📚हल 📚चल् ➤ हल (लांगल, खेत जोतने का एक प्रधान उपकरण) + चल् (खेलना, क्रीड़ा करना)
संस्कृत: विलसने विकसने च
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| हल 📚 | वह यंत्र या औजार जिससे बीज बोने के लिये जमीन जोती जाती है । वह औजार जि… | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
| चल् 📚 | (cf. √ चर् and also √ चट्) cl. 1. ˚लति (metrically also Ā. ˚ते; perf. … | 🔵🟣 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
| शब्द | अमरकोश — विषय, पर्याय |
|---|---|
| हल |
जुए की रस्सी (२.९.१३) — आबन्ध, योत्र, योक्त्र हल (२.९.१४) — लांगल, गोदारण, सीर |
ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।
इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।
ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।
कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड