📘 धातु-रूपावली

२२००+ धातुओं के दसों लकारों के रूप, कर्मणि-भावे प्रयोग व कृदन्त — धातु, क्रिया-रूप (गच्छति, अकरोत्) या अर्थ (जाना, read) से खोजें

गण-अनुसार: 1. भ्वादि 2. अदादि 3. जुहोत्यादि 4. दिवादि 5. स्वादि 6. तुदादि 7. रुधादि 8. तनादि 9. क्र्यादि 10. चुरादि

तल् (तलँ)

चुरादिगण · उभयपदी · धातुपाठ 10.0087
धात्वर्थ: प्रतिष्ठायाम् — स्थापना करना, बिठाना, पूर्ण होना, सिद्ध करना (to establish, to make someone sit, to complete)

लट् लकार वर्तमान काल

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	तालयति	तालयतः	तालयन्ति
मध्यम	तालयसि	तालयथः	तालयथ
उत्तम	तालयामि	तालयावः	तालयामः

लोट् लकार आज्ञा / प्रार्थना

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	तालयतात् / तालयताद् / तालयतु	तालयताम्	तालयन्तु
मध्यम	तालय / तालयतात् / तालयताद्	तालयतम्	तालयत
उत्तम	तालयानि	तालयाव	तालयाम

लङ् लकार अनद्यतन भूतकाल

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	अतालयत् / अतालयद्	अतालयताम्	अतालयन्
मध्यम	अतालयः	अतालयतम्	अतालयत
उत्तम	अतालयम्	अतालयाव	अतालयाम

विधिलिङ् लकार विधि / चाहिए / सम्भावना

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	तालयेत् / तालयेद्	तालयेताम्	तालयेयुः
मध्यम	तालयेः	तालयेतम्	तालयेत
उत्तम	तालयेयम्	तालयेव	तालयेम

लृट् लकार सामान्य भविष्यत्

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	तालयिष्यति	तालयिष्यतः	तालयिष्यन्ति
मध्यम	तालयिष्यसि	तालयिष्यथः	तालयिष्यथ
उत्तम	तालयिष्यामि	तालयिष्यावः	तालयिष्यामः

लुट् लकार अनद्यतन भविष्यत्

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	तालयिता	तालयितारौ	तालयितारः
मध्यम	तालयितासि	तालयितास्थः	तालयितास्थ
उत्तम	तालयितास्मि	तालयितास्वः	तालयितास्मः

लिट् लकार परोक्ष भूतकाल

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	तालयाञ्चकार / तालयामास / तालयाम्बभूव	तालयाञ्चक्रतुः / तालयामासतुः / तालयाम्बभूवतुः	तालयाञ्चक्रुः / तालयामासुः / तालयाम्बभूवुः
मध्यम	तालयाञ्चकर्थ / तालयामासिथ / तालयाम्बभूविथ	तालयाञ्चक्रथुः / तालयामासथुः / तालयाम्बभूवथुः	तालयाञ्चक्र / तालयामास / तालयाम्बभूव
उत्तम	तालयाञ्चकर / तालयाञ्चकार / तालयामास / तालयाम्बभूव	तालयाञ्चकृव / तालयामासिव / तालयाम्बभूविव	तालयाञ्चकृम / तालयामासिम / तालयाम्बभूविम

लुङ् लकार सामान्य भूतकाल

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	अतीतलत् / अतीतलद्	अतीतलताम्	अतीतलन्
मध्यम	अतीतलः	अतीतलतम्	अतीतलत
उत्तम	अतीतलम्	अतीतलाव	अतीतलाम

आशीर्लिङ् लकार आशीर्वाद

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	ताल्यात् / ताल्याद्	ताल्यास्ताम्	ताल्यासुः
मध्यम	ताल्याः	ताल्यास्तम्	ताल्यास्त
उत्तम	ताल्यासम्	ताल्यास्व	ताल्यास्म

लृङ् लकार क्रियातिपत्ति (हेतुहेतुमद्भूत)

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	अतालयिष्यत् / अतालयिष्यद्	अतालयिष्यताम्	अतालयिष्यन्
मध्यम	अतालयिष्यः	अतालयिष्यतम्	अतालयिष्यत
उत्तम	अतालयिष्यम्	अतालयिष्याव	अतालयिष्याम

लट् लकार वर्तमान काल

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	तालयते	तालयेते	तालयन्ते
मध्यम	तालयसे	तालयेथे	तालयध्वे
उत्तम	तालये	तालयावहे	तालयामहे

लोट् लकार आज्ञा / प्रार्थना

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	तालयताम्	तालयेताम्	तालयन्ताम्
मध्यम	तालयस्व	तालयेथाम्	तालयध्वम्
उत्तम	तालयै	तालयावहै	तालयामहै

लङ् लकार अनद्यतन भूतकाल

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	अतालयत	अतालयेताम्	अतालयन्त
मध्यम	अतालयथाः	अतालयेथाम्	अतालयध्वम्
उत्तम	अतालये	अतालयावहि	अतालयामहि

विधिलिङ् लकार विधि / चाहिए / सम्भावना

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	तालयेत	तालयेयाताम्	तालयेरन्
मध्यम	तालयेथाः	तालयेयाथाम्	तालयेध्वम्
उत्तम	तालयेय	तालयेवहि	तालयेमहि

लृट् लकार सामान्य भविष्यत्

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	तालयिष्यते	तालयिष्येते	तालयिष्यन्ते
मध्यम	तालयिष्यसे	तालयिष्येथे	तालयिष्यध्वे
उत्तम	तालयिष्ये	तालयिष्यावहे	तालयिष्यामहे

लुट् लकार अनद्यतन भविष्यत्

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	तालयिता	तालयितारौ	तालयितारः
मध्यम	तालयितासे	तालयितासाथे	तालयिताध्वे
उत्तम	तालयिताहे	तालयितास्वहे	तालयितास्महे

लिट् लकार परोक्ष भूतकाल

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	तालयाञ्चक्रे / तालयामास / तालयाम्बभूव	तालयाञ्चक्राते / तालयामासतुः / तालयाम्बभूवतुः	तालयाञ्चक्रिरे / तालयामासुः / तालयाम्बभूवुः
मध्यम	तालयाञ्चकृषे / तालयामासिथ / तालयाम्बभूविथ	तालयाञ्चक्राथे / तालयामासथुः / तालयाम्बभूवथुः	तालयाञ्चकृढ्वे / तालयामास / तालयाम्बभूव
उत्तम	तालयाञ्चक्रे / तालयामास / तालयाम्बभूव	तालयाञ्चकृवहे / तालयामासिव / तालयाम्बभूविव	तालयाञ्चकृमहे / तालयामासिम / तालयाम्बभूविम

लुङ् लकार सामान्य भूतकाल

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	अतीतलत	अतीतलेताम्	अतीतलन्त
मध्यम	अतीतलथाः	अतीतलेथाम्	अतीतलध्वम्
उत्तम	अतीतले	अतीतलावहि	अतीतलामहि

आशीर्लिङ् लकार आशीर्वाद

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	तालयिषीष्ट	तालयिषीयास्ताम्	तालयिषीरन्
मध्यम	तालयिषीष्ठाः	तालयिषीयास्थाम्	तालयिषीढ्वम् / तालयिषीध्वम्
उत्तम	तालयिषीय	तालयिषीवहि	तालयिषीमहि

लृङ् लकार क्रियातिपत्ति (हेतुहेतुमद्भूत)

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	अतालयिष्यत	अतालयिष्येताम्	अतालयिष्यन्त
मध्यम	अतालयिष्यथाः	अतालयिष्येथाम्	अतालयिष्यध्वम्
उत्तम	अतालयिष्ये	अतालयिष्यावहि	अतालयिष्यामहि

कर्मणि प्रयोग में क्रिया कर्म के अनुसार (सकर्मक धातु), भावे प्रयोग में सदा प्रथम पुरुष एकवचन (अकर्मक धातु) — आत्मनेपद के प्रत्यय।

लट् लकार वर्तमान काल

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	ताल्यते	ताल्येते	ताल्यन्ते
मध्यम	ताल्यसे	ताल्येथे	ताल्यध्वे
उत्तम	ताल्ये	ताल्यावहे	ताल्यामहे

लोट् लकार आज्ञा / प्रार्थना

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	ताल्यताम्	ताल्येताम्	ताल्यन्ताम्
मध्यम	ताल्यस्व	ताल्येथाम्	ताल्यध्वम्
उत्तम	ताल्यै	ताल्यावहै	ताल्यामहै

लङ् लकार अनद्यतन भूतकाल

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	अताल्यत	अताल्येताम्	अताल्यन्त
मध्यम	अताल्यथाः	अताल्येथाम्	अताल्यध्वम्
उत्तम	अताल्ये	अताल्यावहि	अताल्यामहि

विधिलिङ् लकार विधि / चाहिए / सम्भावना

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	ताल्येत	ताल्येयाताम्	ताल्येरन्
मध्यम	ताल्येथाः	ताल्येयाथाम्	ताल्येध्वम्
उत्तम	ताल्येय	ताल्येवहि	ताल्येमहि

लृट् लकार सामान्य भविष्यत्

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	तालयिष्यते / तालिष्यते	तालयिष्येते / तालिष्येते	तालयिष्यन्ते / तालिष्यन्ते
मध्यम	तालयिष्यसे / तालिष्यसे	तालयिष्येथे / तालिष्येथे	तालयिष्यध्वे / तालिष्यध्वे
उत्तम	तालयिष्ये / तालिष्ये	तालयिष्यावहे / तालिष्यावहे	तालयिष्यामहे / तालिष्यामहे

प्रत्यय	प्रयोग / अर्थ	प्रातिपदिक / अव्यय	पुंलिङ्ग	स्त्रीलिङ्ग	नपुंसकलिङ्ग
ल्युट्	भाववाचक/करणवाचक कृदन्त	तालन	—	—	तालनम्
ण्वुल्	कर्तृवाचक कृदन्त	तालक	तालकः	तालिका	तालकम्
तृच्	कर्तृवाचक कृदन्त	तालयितृ	तालयिता	तालयित्री	तालयितृ
यत्	विध्यर्थक कृदन्त	ताल्य	ताल्यः	ताल्या	ताल्यम्
तव्य	विध्यर्थक कृदन्त (करना चाहिए)	तालयितव्य	तालयितव्यः	तालयितव्या	तालयितव्यम्
अनीयर्	विध्यर्थक कृदन्त	तालनीय	तालनीयः	तालनीया	तालनीयम्
क्त	भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा)	तालित	तालितः	तालिता	तालितम्
क्तवतु	भूतकालिक कर्तरि कृदन्त (निष्ठा)	तालितवत्	तालितवान्	तालितवती	तालितवत् / तालितवद्
शतृ	वर्तमानकालिक कृदन्त (परस्मैपद)	तालयत्	तालयन्	तालयन्ती	तालयत् / तालयद्
स्य-शतृ	भविष्यत्कालिक कृदन्त	तालयिष्यत्	तालयिष्यन्	तालयिष्यती / तालयिष्यन्ती	तालयिष्यत् / तालयिष्यद्
शानच्	वर्तमानकालिक कृदन्त (आत्मनेपद)	तालयमान	तालयमानः	तालयमाना	तालयमानम्
क्त्वा	पूर्वकालिक अव्यय (करके)	तालयित्वा	—	—	—
ल्यप्	पूर्वकालिक अव्यय, उपसर्ग-सहित (करके)	प्रताल्य	—	—	—
तुमुन्	निमित्तार्थक अव्यय (करने के लिए)	तालयितुम्	—	—	—
णमुल्	पूर्वकालिक/आभीक्ष्ण्य अव्यय	तालम्	—	—	—
क्तिन्	भाववाचक स्त्रीलिङ्ग कृदन्त	ताल्ति	—	ताल्तिः	—
क्वसु	भूतकालिक (लिट्) कृदन्त	तालयाम्बभूवस्	तालयाम्बभूवान्	तालयाम्बभूषी	तालयाम्बभूवत् / तालयाम्बभूवद्

इन कृदन्त-प्रातिपदिकों के सम्पूर्ण विभक्ति-रूप शब्द-रूपावली में देखें (जैसे क्त — भूत → पुंलिङ्ग "राम" के समान)।

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी में "तालयति" 📂 चुरादिगण की सभी धातुएँ

ⓘ धातुपाठ व धातुरूप-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (मुक्त डेटा)। कुछ धातुओं के वैकल्पिक/वैदिक रूप "/" से दिखाये गये हैं। शब्दों के रूप हेतु शब्द-रूपावली, श्लोक-विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।