२२००+ धातुओं के दसों लकारों के रूप, कर्मणि-भावे प्रयोग व कृदन्त — धातु, क्रिया-रूप (गच्छति, अकरोत्) या अर्थ (जाना, read) से खोजें
बुध् (बुधँ)
भ्वादिगण · परस्मैपदी · धातुपाठ 01.0994
धात्वर्थ: अवगमने — जानना, समझना (to know,to understand,to be awakened with knowledge, to be restored to senses,to think, t…)
लट् लकार वर्तमान काल
पुरुष
एकवचन
द्विवचन
बहुवचन
प्रथम
बोधति
बोधतः
बोधन्ति
मध्यम
बोधसि
बोधथः
बोधथ
उत्तम
बोधामि
बोधावः
बोधामः
लोट् लकार आज्ञा / प्रार्थना
पुरुष
एकवचन
द्विवचन
बहुवचन
प्रथम
बोधतात् / बोधताद् / बोधतु
बोधताम्
बोधन्तु
मध्यम
बोध / बोधतात् / बोधताद्
बोधतम्
बोधत
उत्तम
बोधानि
बोधाव
बोधाम
लङ् लकार अनद्यतन भूतकाल
पुरुष
एकवचन
द्विवचन
बहुवचन
प्रथम
अबोधत् / अबोधद्
अबोधताम्
अबोधन्
मध्यम
अबोधः
अबोधतम्
अबोधत
उत्तम
अबोधम्
अबोधाव
अबोधाम
विधिलिङ् लकार विधि / चाहिए / सम्भावना
पुरुष
एकवचन
द्विवचन
बहुवचन
प्रथम
बोधेत् / बोधेद्
बोधेताम्
बोधेयुः
मध्यम
बोधेः
बोधेतम्
बोधेत
उत्तम
बोधेयम्
बोधेव
बोधेम
लृट् लकार सामान्य भविष्यत्
पुरुष
एकवचन
द्विवचन
बहुवचन
प्रथम
बोधिष्यति
बोधिष्यतः
बोधिष्यन्ति
मध्यम
बोधिष्यसि
बोधिष्यथः
बोधिष्यथ
उत्तम
बोधिष्यामि
बोधिष्यावः
बोधिष्यामः
लुट् लकार अनद्यतन भविष्यत्
पुरुष
एकवचन
द्विवचन
बहुवचन
प्रथम
बोधिता
बोधितारौ
बोधितारः
मध्यम
बोधितासि
बोधितास्थः
बोधितास्थ
उत्तम
बोधितास्मि
बोधितास्वः
बोधितास्मः
लिट् लकार परोक्ष भूतकाल
पुरुष
एकवचन
द्विवचन
बहुवचन
प्रथम
बुबोध
बुबुधतुः
बुबुधुः
मध्यम
बुबोधिथ
बुबुधथुः
बुबुध
उत्तम
बुबोध
बुबुधिव
बुबुधिम
लुङ् लकार सामान्य भूतकाल
पुरुष
एकवचन
द्विवचन
बहुवचन
प्रथम
अबोधीत् / अबोधीद्
अबोधिष्टाम्
अबोधिषुः
मध्यम
अबोधीः
अबोधिष्टम्
अबोधिष्ट
उत्तम
अबोधिषम्
अबोधिष्व
अबोधिष्म
आशीर्लिङ् लकार आशीर्वाद
पुरुष
एकवचन
द्विवचन
बहुवचन
प्रथम
बुध्यात् / बुध्याद्
बुध्यास्ताम्
बुध्यासुः
मध्यम
बुध्याः
बुध्यास्तम्
बुध्यास्त
उत्तम
बुध्यासम्
बुध्यास्व
बुध्यास्म
लृङ् लकार क्रियातिपत्ति (हेतुहेतुमद्भूत)
पुरुष
एकवचन
द्विवचन
बहुवचन
प्रथम
अबोधिष्यत् / अबोधिष्यद्
अबोधिष्यताम्
अबोधिष्यन्
मध्यम
अबोधिष्यः
अबोधिष्यतम्
अबोधिष्यत
उत्तम
अबोधिष्यम्
अबोधिष्याव
अबोधिष्याम
कर्मणि प्रयोग में क्रिया कर्म के अनुसार (सकर्मक धातु), भावे प्रयोग में सदा प्रथम पुरुष एकवचन (अकर्मक धातु) — आत्मनेपद के प्रत्यय।
लट् लकार वर्तमान काल
पुरुष
एकवचन
द्विवचन
बहुवचन
प्रथम
बुध्यते
बुध्येते
बुध्यन्ते
मध्यम
बुध्यसे
बुध्येथे
बुध्यध्वे
उत्तम
बुध्ये
बुध्यावहे
बुध्यामहे
लोट् लकार आज्ञा / प्रार्थना
पुरुष
एकवचन
द्विवचन
बहुवचन
प्रथम
बुध्यताम्
बुध्येताम्
बुध्यन्ताम्
मध्यम
बुध्यस्व
बुध्येथाम्
बुध्यध्वम्
उत्तम
बुध्यै
बुध्यावहै
बुध्यामहै
लङ् लकार अनद्यतन भूतकाल
पुरुष
एकवचन
द्विवचन
बहुवचन
प्रथम
अबुध्यत
अबुध्येताम्
अबुध्यन्त
मध्यम
अबुध्यथाः
अबुध्येथाम्
अबुध्यध्वम्
उत्तम
अबुध्ये
अबुध्यावहि
अबुध्यामहि
विधिलिङ् लकार विधि / चाहिए / सम्भावना
पुरुष
एकवचन
द्विवचन
बहुवचन
प्रथम
बुध्येत
बुध्येयाताम्
बुध्येरन्
मध्यम
बुध्येथाः
बुध्येयाथाम्
बुध्येध्वम्
उत्तम
बुध्येय
बुध्येवहि
बुध्येमहि
लृट् लकार सामान्य भविष्यत्
पुरुष
एकवचन
द्विवचन
बहुवचन
प्रथम
बोधिष्यते
बोधिष्येते
बोधिष्यन्ते
मध्यम
बोधिष्यसे
बोधिष्येथे
बोधिष्यध्वे
उत्तम
बोधिष्ये
बोधिष्यावहे
बोधिष्यामहे
प्रत्यय
प्रयोग / अर्थ
प्रातिपदिक / अव्यय
पुंलिङ्ग
स्त्रीलिङ्ग
नपुंसकलिङ्ग
ल्युट्
भाववाचक/करणवाचक कृदन्त
बोधन
—
—
बोधनम्
ण्वुल्
कर्तृवाचक कृदन्त
बोधक
बोधकः
बोधिका
बोधकम्
तृच्
कर्तृवाचक कृदन्त
बोधितृ
बोधिता
बोधित्री
बोधितृ
ण्यत्
विध्यर्थक कृदन्त
बोध्य
बोध्यः
बोध्या
बोध्यम्
तव्य
विध्यर्थक कृदन्त (करना चाहिए)
बोधितव्य
बोधितव्यः
बोधितव्या
बोधितव्यम्
अनीयर्
विध्यर्थक कृदन्त
बोधनीय
बोधनीयः
बोधनीया
बोधनीयम्
क्त
भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा)
बुधित
बुधितः
बुधिता
बुधितम्
क्तवतु
भूतकालिक कर्तरि कृदन्त (निष्ठा)
बुधितवत्
बुधितवान्
बुधितवती
बुधितवत् / बुधितवद्
शतृ
वर्तमानकालिक कृदन्त (परस्मैपद)
बोधत्
बोधन्
बोधन्ती
बोधत् / बोधद्
स्य-शतृ
भविष्यत्कालिक कृदन्त
बोधिष्यत्
बोधिष्यन्
बोधिष्यती / बोधिष्यन्ती
बोधिष्यत् / बोधिष्यद्
क्त्वा
पूर्वकालिक अव्यय (करके)
बुधित्वा
—
—
—
ल्यप्
पूर्वकालिक अव्यय, उपसर्ग-सहित (करके)
प्रबुध्य
—
—
—
तुमुन्
निमित्तार्थक अव्यय (करने के लिए)
बोधितुम्
—
—
—
णमुल्
पूर्वकालिक/आभीक्ष्ण्य अव्यय
बोधम्
—
—
—
घञ्
भाववाचक कृदन्त
बोध
बोधः
—
—
क्तिन्
भाववाचक स्त्रीलिङ्ग कृदन्त
बुद्धि
—
बुद्धिः
—
क्वसु
भूतकालिक (लिट्) कृदन्त
बुबुध्वस्
बुबुध्वान्
बुबुधुषी
बुबुध्वत् / बुबुध्वद्
इन कृदन्त-प्रातिपदिकों के सम्पूर्ण विभक्ति-रूप शब्द-रूपावली में देखें (जैसे क्त — भूत → पुंलिङ्ग "राम" के समान)।
ⓘ धातुपाठ व धातुरूप-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (मुक्त डेटा)। कुछ धातुओं के वैकल्पिक/वैदिक रूप "/" से दिखाये गये हैं। शब्दों के रूप हेतु शब्द-रूपावली, श्लोक-विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।