॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: काटने वाला,विभख्त होने वाला,नष्ट करने वाला,हटाने वाला,खण्ड-खण्ड करने वाला
व्युत्पत्ति: छिद्+क्विप् (कृदन्त)
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | छिद् / छित् | छिदौ | छिदः |
| द्वितीया | छिदम् | छिदौ | छिदः |
| तृतीया | छिदा | छिद्भ्याम् | छिद्भिः |
| चतुर्थी | छिदे | छिद्भ्याम् | छिद्भ्यः |
| पञ्चमी | छिदः | छिद्भ्याम् | छिद्भ्यः |
| षष्ठी | छिदः | छिदोः | छिदाम् |
| सप्तमी | छिदि | छिदोः | छित्सु |
| सम्बोधन | हे छिद् / हे छित् | हे छिदौ | हे छिदः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
अर्थ: तप्त होना, जलना, जलाना, तप्त करना, मन या शरीर में जलना
संस्कृत: दाहे
अंग्रेज़ी: to become hot, to glow, to burn, to be jealous
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | तपतात् / तपताद् / तपतु / तापयतात् / तापयताद् / तापयतु | तपताम् / तापयताम् | तपन्तु / तापयन्तु |
| मध्यम | तप / तपतात् / तपताद् / तापय / तापयतात् / तापयताद् | तपतम् / तापयतम् | तपत / तापयत |
| उत्तम | तपानि / तापयानि | तपाव / तापयाव | तपाम / तापयाम |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: तपति · लट् (आत्मने.): तापयते · लिट्: तताप · लिट् (आत्मने.): तापयाञ्चक्रे · लुट्: तप्ता · लुट् (आत्मने.): तापयिता · लृट्: तप्स्यति · लृट् (आत्मने.): तापयिष्यते · लोट्: तपतात् · लोट् (आत्मने.): तापयताम् · लङ्: अतपत् · लङ् (आत्मने.): अतापयत · विधिलिङ्: तपेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): तापयेत · आशीर्लिङ्: तप्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): तापयिषीष्ट · लुङ्: अताप्सीत् · लुङ् (आत्मने.): अतीतपत · लृङ्: अतप्स्यत् · लृङ् (आत्मने.): अतापयिष्यत
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: तपन · ण्वुल्: तापकः · तृच्: तप्ता · यत्: तप्यः · तव्य: तप्तव्यः · अनीयर्: तपनीयः · क्त: तप्तः · क्तवतु: तप्तवान् · शतृ: तपन् · स्य-शतृ: तप्स्यन् · शानच्: तापयमानः · क्त्वा: तप्त्वा · ल्यप्: प्रतप्य · तुमुन्: तप्तुम् · णमुल्: तापम् · घञ्: तापः · क्तिन्: तप्ति · क्वसु: तेपिवान्
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| छित् | छिद् (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: छिद् (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन | छिद् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन |
| तप | तप् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: तप् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन | तप (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन |
छित् 📚 ➤ काटने वाला,विभख्त होने वाला,नष्ट करने वाला,हटाने वाला,खण्ड-खण्ड करने वाला
तप 📚 ➤ तप्त होना, जलना, जलाना, तप्त करना, मन या शरीर में जलना
संस्कृत: दाहे
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| छिद् 📚 | cl. 7. छिनत्ति, छिन्त्ते (Impv. ˚नत्तु; 2. sg. ˚न्धि [cf. Pāṇ. vi, … | 🔵🟣🟢 |
| तप् 📚 | (cf. √ 1. पत्) cl. 4. Ā. ˚प्यते, to rule, Dhātup. xxvi, 50 | 🔵🟣 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।
इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड