📘 धातु-रूपावली

२२००+ धातुओं के दसों लकारों के रूप, कर्मणि-भावे प्रयोग व कृदन्त — धातु, क्रिया-रूप (गच्छति, अकरोत्) या अर्थ (जाना, read) से खोजें

गण-अनुसार: 1. भ्वादि 2. अदादि 3. जुहोत्यादि 4. दिवादि 5. स्वादि 6. तुदादि 7. रुधादि 8. तनादि 9. क्र्यादि 10. चुरादि

यम् (यमँ)

चुरादिगण · उभयपदी · धातुपाठ 10.0119
धात्वर्थ: परिवेषणे — स्वाधीन रखना, काबू में रखना, पोषण करना, खाने को देना (to keep under control, to nourish, to nurture, to serve food)

लट् लकार वर्तमान काल

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	यमयति	यमयतः	यमयन्ति
मध्यम	यमयसि	यमयथः	यमयथ
उत्तम	यमयामि	यमयावः	यमयामः

लोट् लकार आज्ञा / प्रार्थना

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	यमयतात् / यमयताद् / यमयतु	यमयताम्	यमयन्तु
मध्यम	यमय / यमयतात् / यमयताद्	यमयतम्	यमयत
उत्तम	यमयानि	यमयाव	यमयाम

लङ् लकार अनद्यतन भूतकाल

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	अयमयत् / अयमयद्	अयमयताम्	अयमयन्
मध्यम	अयमयः	अयमयतम्	अयमयत
उत्तम	अयमयम्	अयमयाव	अयमयाम

विधिलिङ् लकार विधि / चाहिए / सम्भावना

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	यमयेत् / यमयेद्	यमयेताम्	यमयेयुः
मध्यम	यमयेः	यमयेतम्	यमयेत
उत्तम	यमयेयम्	यमयेव	यमयेम

लृट् लकार सामान्य भविष्यत्

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	यमयिष्यति	यमयिष्यतः	यमयिष्यन्ति
मध्यम	यमयिष्यसि	यमयिष्यथः	यमयिष्यथ
उत्तम	यमयिष्यामि	यमयिष्यावः	यमयिष्यामः

लुट् लकार अनद्यतन भविष्यत्

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	यमयिता	यमयितारौ	यमयितारः
मध्यम	यमयितासि	यमयितास्थः	यमयितास्थ
उत्तम	यमयितास्मि	यमयितास्वः	यमयितास्मः

लिट् लकार परोक्ष भूतकाल

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	यमयाञ्चकार / यमयामास / यमयाम्बभूव	यमयाञ्चक्रतुः / यमयामासतुः / यमयाम्बभूवतुः	यमयाञ्चक्रुः / यमयामासुः / यमयाम्बभूवुः
मध्यम	यमयाञ्चकर्थ / यमयामासिथ / यमयाम्बभूविथ	यमयाञ्चक्रथुः / यमयामासथुः / यमयाम्बभूवथुः	यमयाञ्चक्र / यमयामास / यमयाम्बभूव
उत्तम	यमयाञ्चकर / यमयाञ्चकार / यमयामास / यमयाम्बभूव	यमयाञ्चकृव / यमयामासिव / यमयाम्बभूविव	यमयाञ्चकृम / यमयामासिम / यमयाम्बभूविम

लुङ् लकार सामान्य भूतकाल

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	अयीयमत् / अयीयमद्	अयीयमताम्	अयीयमन्
मध्यम	अयीयमः	अयीयमतम्	अयीयमत
उत्तम	अयीयमम्	अयीयमाव	अयीयमाम

आशीर्लिङ् लकार आशीर्वाद

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	यम्यात् / यम्याद्	यम्यास्ताम्	यम्यासुः
मध्यम	यम्याः	यम्यास्तम्	यम्यास्त
उत्तम	यम्यासम्	यम्यास्व	यम्यास्म

लृङ् लकार क्रियातिपत्ति (हेतुहेतुमद्भूत)

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	अयमयिष्यत् / अयमयिष्यद्	अयमयिष्यताम्	अयमयिष्यन्
मध्यम	अयमयिष्यः	अयमयिष्यतम्	अयमयिष्यत
उत्तम	अयमयिष्यम्	अयमयिष्याव	अयमयिष्याम

लट् लकार वर्तमान काल

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	यमयते	यमयेते	यमयन्ते
मध्यम	यमयसे	यमयेथे	यमयध्वे
उत्तम	यमये	यमयावहे	यमयामहे

लोट् लकार आज्ञा / प्रार्थना

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	यमयताम्	यमयेताम्	यमयन्ताम्
मध्यम	यमयस्व	यमयेथाम्	यमयध्वम्
उत्तम	यमयै	यमयावहै	यमयामहै

लङ् लकार अनद्यतन भूतकाल

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	अयमयत	अयमयेताम्	अयमयन्त
मध्यम	अयमयथाः	अयमयेथाम्	अयमयध्वम्
उत्तम	अयमये	अयमयावहि	अयमयामहि

विधिलिङ् लकार विधि / चाहिए / सम्भावना

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	यमयेत	यमयेयाताम्	यमयेरन्
मध्यम	यमयेथाः	यमयेयाथाम्	यमयेध्वम्
उत्तम	यमयेय	यमयेवहि	यमयेमहि

लृट् लकार सामान्य भविष्यत्

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	यमयिष्यते	यमयिष्येते	यमयिष्यन्ते
मध्यम	यमयिष्यसे	यमयिष्येथे	यमयिष्यध्वे
उत्तम	यमयिष्ये	यमयिष्यावहे	यमयिष्यामहे

लुट् लकार अनद्यतन भविष्यत्

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	यमयिता	यमयितारौ	यमयितारः
मध्यम	यमयितासे	यमयितासाथे	यमयिताध्वे
उत्तम	यमयिताहे	यमयितास्वहे	यमयितास्महे

लिट् लकार परोक्ष भूतकाल

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	यमयाञ्चक्रे / यमयामास / यमयाम्बभूव	यमयाञ्चक्राते / यमयामासतुः / यमयाम्बभूवतुः	यमयाञ्चक्रिरे / यमयामासुः / यमयाम्बभूवुः
मध्यम	यमयाञ्चकृषे / यमयामासिथ / यमयाम्बभूविथ	यमयाञ्चक्राथे / यमयामासथुः / यमयाम्बभूवथुः	यमयाञ्चकृढ्वे / यमयामास / यमयाम्बभूव
उत्तम	यमयाञ्चक्रे / यमयामास / यमयाम्बभूव	यमयाञ्चकृवहे / यमयामासिव / यमयाम्बभूविव	यमयाञ्चकृमहे / यमयामासिम / यमयाम्बभूविम

लुङ् लकार सामान्य भूतकाल

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	अयीयमत	अयीयमेताम्	अयीयमन्त
मध्यम	अयीयमथाः	अयीयमेथाम्	अयीयमध्वम्
उत्तम	अयीयमे	अयीयमावहि	अयीयमामहि

आशीर्लिङ् लकार आशीर्वाद

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	यमयिषीष्ट	यमयिषीयास्ताम्	यमयिषीरन्
मध्यम	यमयिषीष्ठाः	यमयिषीयास्थाम्	यमयिषीढ्वम् / यमयिषीध्वम्
उत्तम	यमयिषीय	यमयिषीवहि	यमयिषीमहि

लृङ् लकार क्रियातिपत्ति (हेतुहेतुमद्भूत)

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	अयमयिष्यत	अयमयिष्येताम्	अयमयिष्यन्त
मध्यम	अयमयिष्यथाः	अयमयिष्येथाम्	अयमयिष्यध्वम्
उत्तम	अयमयिष्ये	अयमयिष्यावहि	अयमयिष्यामहि

कर्मणि प्रयोग में क्रिया कर्म के अनुसार (सकर्मक धातु), भावे प्रयोग में सदा प्रथम पुरुष एकवचन (अकर्मक धातु) — आत्मनेपद के प्रत्यय।

लट् लकार वर्तमान काल

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	यम्यते	यम्येते	यम्यन्ते
मध्यम	यम्यसे	यम्येथे	यम्यध्वे
उत्तम	यम्ये	यम्यावहे	यम्यामहे

लोट् लकार आज्ञा / प्रार्थना

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	यम्यताम्	यम्येताम्	यम्यन्ताम्
मध्यम	यम्यस्व	यम्येथाम्	यम्यध्वम्
उत्तम	यम्यै	यम्यावहै	यम्यामहै

लङ् लकार अनद्यतन भूतकाल

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	अयम्यत	अयम्येताम्	अयम्यन्त
मध्यम	अयम्यथाः	अयम्येथाम्	अयम्यध्वम्
उत्तम	अयम्ये	अयम्यावहि	अयम्यामहि

विधिलिङ् लकार विधि / चाहिए / सम्भावना

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	यम्येत	यम्येयाताम्	यम्येरन्
मध्यम	यम्येथाः	यम्येयाथाम्	यम्येध्वम्
उत्तम	यम्येय	यम्येवहि	यम्येमहि

लृट् लकार सामान्य भविष्यत्

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	यमयिष्यते / यमिष्यते	यमयिष्येते / यमिष्येते	यमयिष्यन्ते / यमिष्यन्ते
मध्यम	यमयिष्यसे / यमिष्यसे	यमयिष्येथे / यमिष्येथे	यमयिष्यध्वे / यमिष्यध्वे
उत्तम	यमयिष्ये / यमिष्ये	यमयिष्यावहे / यमिष्यावहे	यमयिष्यामहे / यमिष्यामहे

प्रत्यय	प्रयोग / अर्थ	प्रातिपदिक / अव्यय	पुंलिङ्ग	स्त्रीलिङ्ग	नपुंसकलिङ्ग
ल्युट्	भाववाचक/करणवाचक कृदन्त	यमन	—	—	यमनम्
ण्वुल्	कर्तृवाचक कृदन्त	यमक	यमकः	यमिका	यमकम्
तृच्	कर्तृवाचक कृदन्त	यमयितृ	यमयिता	यमयित्री	यमयितृ
यत्	विध्यर्थक कृदन्त	यम्य	यम्यः	यम्या	यम्यम्
तव्य	विध्यर्थक कृदन्त (करना चाहिए)	यमयितव्य	यमयितव्यः	यमयितव्या	यमयितव्यम्
अनीयर्	विध्यर्थक कृदन्त	यमनीय	यमनीयः	यमनीया	यमनीयम्
क्त	भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा)	यमित	यमितः	यमिता	यमितम्
क्तवतु	भूतकालिक कर्तरि कृदन्त (निष्ठा)	यमितवत्	यमितवान्	यमितवती	यमितवत् / यमितवद्
शतृ	वर्तमानकालिक कृदन्त (परस्मैपद)	यमयत्	यमयन्	यमयन्ती	यमयत् / यमयद्
स्य-शतृ	भविष्यत्कालिक कृदन्त	यमयिष्यत्	यमयिष्यन्	यमयिष्यती / यमयिष्यन्ती	यमयिष्यत् / यमयिष्यद्
शानच्	वर्तमानकालिक कृदन्त (आत्मनेपद)	यमयमान	यमयमानः	यमयमाना	यमयमानम्
क्त्वा	पूर्वकालिक अव्यय (करके)	यमयित्वा	—	—	—
ल्यप्	पूर्वकालिक अव्यय, उपसर्ग-सहित (करके)	प्रयमय्य	—	—	—
तुमुन्	निमित्तार्थक अव्यय (करने के लिए)	यमयितुम्	—	—	—
णमुल्	पूर्वकालिक/आभीक्ष्ण्य अव्यय	यामम्	—	—	—
क्तिन्	भाववाचक स्त्रीलिङ्ग कृदन्त	यन्ति	—	यन्तिः	—
क्वसु	भूतकालिक (लिट्) कृदन्त	यमयाम्बभूवस्	यमयाम्बभूवान्	यमयाम्बभूषी	यमयाम्बभूवत् / यमयाम्बभूवद्

इन कृदन्त-प्रातिपदिकों के सम्पूर्ण विभक्ति-रूप शब्द-रूपावली में देखें (जैसे क्त — भूत → पुंलिङ्ग "राम" के समान)।

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी में "यमयति" 📂 चुरादिगण की सभी धातुएँ

ⓘ धातुपाठ व धातुरूप-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (मुक्त डेटा)। कुछ धातुओं के वैकल्पिक/वैदिक रूप "/" से दिखाये गये हैं। शब्दों के रूप हेतु शब्द-रूपावली, श्लोक-विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।