📘 धातु-रूपावली

२२००+ धातुओं के दसों लकारों के रूप, कर्मणि-भावे प्रयोग व कृदन्त — धातु, क्रिया-रूप (गच्छति, अकरोत्) या अर्थ (जाना, read) से खोजें

गण-अनुसार: 1. भ्वादि 2. अदादि 3. जुहोत्यादि 4. दिवादि 5. स्वादि 6. तुदादि 7. रुधादि 8. तनादि 9. क्र्यादि 10. चुरादि

वात (वात)

चुरादिगण · उभयपदी · धातुपाठ 10.0424
धात्वर्थ: सुखसेवनयोः — सुखी होना, आनन्द करना, सेवा करना, प्रेम करना, जाना (to be happy, to rejoice, to serve, to love to go)

लट् लकार वर्तमान काल

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	वातयति	वातयतः	वातयन्ति
मध्यम	वातयसि	वातयथः	वातयथ
उत्तम	वातयामि	वातयावः	वातयामः

लोट् लकार आज्ञा / प्रार्थना

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	वातयतात् / वातयताद् / वातयतु	वातयताम्	वातयन्तु
मध्यम	वातय / वातयतात् / वातयताद्	वातयतम्	वातयत
उत्तम	वातयानि	वातयाव	वातयाम

लङ् लकार अनद्यतन भूतकाल

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	अवातयत् / अवातयद्	अवातयताम्	अवातयन्
मध्यम	अवातयः	अवातयतम्	अवातयत
उत्तम	अवातयम्	अवातयाव	अवातयाम

विधिलिङ् लकार विधि / चाहिए / सम्भावना

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	वातयेत् / वातयेद्	वातयेताम्	वातयेयुः
मध्यम	वातयेः	वातयेतम्	वातयेत
उत्तम	वातयेयम्	वातयेव	वातयेम

लृट् लकार सामान्य भविष्यत्

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	वातयिष्यति	वातयिष्यतः	वातयिष्यन्ति
मध्यम	वातयिष्यसि	वातयिष्यथः	वातयिष्यथ
उत्तम	वातयिष्यामि	वातयिष्यावः	वातयिष्यामः

लुट् लकार अनद्यतन भविष्यत्

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	वातयिता	वातयितारौ	वातयितारः
मध्यम	वातयितासि	वातयितास्थः	वातयितास्थ
उत्तम	वातयितास्मि	वातयितास्वः	वातयितास्मः

लिट् लकार परोक्ष भूतकाल

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	वातयाञ्चकार / वातयामास / वातयाम्बभूव	वातयाञ्चक्रतुः / वातयामासतुः / वातयाम्बभूवतुः	वातयाञ्चक्रुः / वातयामासुः / वातयाम्बभूवुः
मध्यम	वातयाञ्चकर्थ / वातयामासिथ / वातयाम्बभूविथ	वातयाञ्चक्रथुः / वातयामासथुः / वातयाम्बभूवथुः	वातयाञ्चक्र / वातयामास / वातयाम्बभूव
उत्तम	वातयाञ्चकर / वातयाञ्चकार / वातयामास / वातयाम्बभूव	वातयाञ्चकृव / वातयामासिव / वातयाम्बभूविव	वातयाञ्चकृम / वातयामासिम / वातयाम्बभूविम

लुङ् लकार सामान्य भूतकाल

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	अववातत् / अववातद्	अववातताम्	अववातन्
मध्यम	अववातः	अववाततम्	अववातत
उत्तम	अववातम्	अववाताव	अववाताम

आशीर्लिङ् लकार आशीर्वाद

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	वात्यात् / वात्याद्	वात्यास्ताम्	वात्यासुः
मध्यम	वात्याः	वात्यास्तम्	वात्यास्त
उत्तम	वात्यासम्	वात्यास्व	वात्यास्म

लृङ् लकार क्रियातिपत्ति (हेतुहेतुमद्भूत)

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	अवातयिष्यत् / अवातयिष्यद्	अवातयिष्यताम्	अवातयिष्यन्
मध्यम	अवातयिष्यः	अवातयिष्यतम्	अवातयिष्यत
उत्तम	अवातयिष्यम्	अवातयिष्याव	अवातयिष्याम

लट् लकार वर्तमान काल

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	वातयते	वातयेते	वातयन्ते
मध्यम	वातयसे	वातयेथे	वातयध्वे
उत्तम	वातये	वातयावहे	वातयामहे

लोट् लकार आज्ञा / प्रार्थना

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	वातयताम्	वातयेताम्	वातयन्ताम्
मध्यम	वातयस्व	वातयेथाम्	वातयध्वम्
उत्तम	वातयै	वातयावहै	वातयामहै

लङ् लकार अनद्यतन भूतकाल

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	अवातयत	अवातयेताम्	अवातयन्त
मध्यम	अवातयथाः	अवातयेथाम्	अवातयध्वम्
उत्तम	अवातये	अवातयावहि	अवातयामहि

विधिलिङ् लकार विधि / चाहिए / सम्भावना

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	वातयेत	वातयेयाताम्	वातयेरन्
मध्यम	वातयेथाः	वातयेयाथाम्	वातयेध्वम्
उत्तम	वातयेय	वातयेवहि	वातयेमहि

लृट् लकार सामान्य भविष्यत्

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	वातयिष्यते	वातयिष्येते	वातयिष्यन्ते
मध्यम	वातयिष्यसे	वातयिष्येथे	वातयिष्यध्वे
उत्तम	वातयिष्ये	वातयिष्यावहे	वातयिष्यामहे

लुट् लकार अनद्यतन भविष्यत्

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	वातयिता	वातयितारौ	वातयितारः
मध्यम	वातयितासे	वातयितासाथे	वातयिताध्वे
उत्तम	वातयिताहे	वातयितास्वहे	वातयितास्महे

लिट् लकार परोक्ष भूतकाल

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	वातयाञ्चक्रे / वातयामास / वातयाम्बभूव	वातयाञ्चक्राते / वातयामासतुः / वातयाम्बभूवतुः	वातयाञ्चक्रिरे / वातयामासुः / वातयाम्बभूवुः
मध्यम	वातयाञ्चकृषे / वातयामासिथ / वातयाम्बभूविथ	वातयाञ्चक्राथे / वातयामासथुः / वातयाम्बभूवथुः	वातयाञ्चकृढ्वे / वातयामास / वातयाम्बभूव
उत्तम	वातयाञ्चक्रे / वातयामास / वातयाम्बभूव	वातयाञ्चकृवहे / वातयामासिव / वातयाम्बभूविव	वातयाञ्चकृमहे / वातयामासिम / वातयाम्बभूविम

लुङ् लकार सामान्य भूतकाल

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	अववातत	अववातेताम्	अववातन्त
मध्यम	अववातथाः	अववातेथाम्	अववातध्वम्
उत्तम	अववाते	अववातावहि	अववातामहि

आशीर्लिङ् लकार आशीर्वाद

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	वातयिषीष्ट	वातयिषीयास्ताम्	वातयिषीरन्
मध्यम	वातयिषीष्ठाः	वातयिषीयास्थाम्	वातयिषीढ्वम् / वातयिषीध्वम्
उत्तम	वातयिषीय	वातयिषीवहि	वातयिषीमहि

लृङ् लकार क्रियातिपत्ति (हेतुहेतुमद्भूत)

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	अवातयिष्यत	अवातयिष्येताम्	अवातयिष्यन्त
मध्यम	अवातयिष्यथाः	अवातयिष्येथाम्	अवातयिष्यध्वम्
उत्तम	अवातयिष्ये	अवातयिष्यावहि	अवातयिष्यामहि

कर्मणि प्रयोग में क्रिया कर्म के अनुसार (सकर्मक धातु), भावे प्रयोग में सदा प्रथम पुरुष एकवचन (अकर्मक धातु) — आत्मनेपद के प्रत्यय।

लट् लकार वर्तमान काल

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	वात्यते	वात्येते	वात्यन्ते
मध्यम	वात्यसे	वात्येथे	वात्यध्वे
उत्तम	वात्ये	वात्यावहे	वात्यामहे

लोट् लकार आज्ञा / प्रार्थना

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	वात्यताम्	वात्येताम्	वात्यन्ताम्
मध्यम	वात्यस्व	वात्येथाम्	वात्यध्वम्
उत्तम	वात्यै	वात्यावहै	वात्यामहै

लङ् लकार अनद्यतन भूतकाल

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	अवात्यत	अवात्येताम्	अवात्यन्त
मध्यम	अवात्यथाः	अवात्येथाम्	अवात्यध्वम्
उत्तम	अवात्ये	अवात्यावहि	अवात्यामहि

विधिलिङ् लकार विधि / चाहिए / सम्भावना

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	वात्येत	वात्येयाताम्	वात्येरन्
मध्यम	वात्येथाः	वात्येयाथाम्	वात्येध्वम्
उत्तम	वात्येय	वात्येवहि	वात्येमहि

लृट् लकार सामान्य भविष्यत्

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	वातयिष्यते / वातिष्यते	वातयिष्येते / वातिष्येते	वातयिष्यन्ते / वातिष्यन्ते
मध्यम	वातयिष्यसे / वातिष्यसे	वातयिष्येथे / वातिष्येथे	वातयिष्यध्वे / वातिष्यध्वे
उत्तम	वातयिष्ये / वातिष्ये	वातयिष्यावहे / वातिष्यावहे	वातयिष्यामहे / वातिष्यामहे

प्रत्यय	प्रयोग / अर्थ	प्रातिपदिक / अव्यय	पुंलिङ्ग	स्त्रीलिङ्ग	नपुंसकलिङ्ग
ल्युट्	भाववाचक/करणवाचक कृदन्त	वातन	—	—	वातनम्
ण्वुल्	कर्तृवाचक कृदन्त	वातक	वातकः	वातिका	वातकम्
तृच्	कर्तृवाचक कृदन्त	वातयितृ	वातयिता	वातयित्री	वातयितृ
यत्	विध्यर्थक कृदन्त	वात्य	वात्यः	वात्या	वात्यम्
तव्य	विध्यर्थक कृदन्त (करना चाहिए)	वातयितव्य	वातयितव्यः	वातयितव्या	वातयितव्यम्
अनीयर्	विध्यर्थक कृदन्त	वातनीय	वातनीयः	वातनीया	वातनीयम्
क्त	भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा)	वातित	वातितः	वातिता	वातितम्
क्तवतु	भूतकालिक कर्तरि कृदन्त (निष्ठा)	वातितवत्	वातितवान्	वातितवती	वातितवत् / वातितवद्
शतृ	वर्तमानकालिक कृदन्त (परस्मैपद)	वातयत्	वातयन्	वातयन्ती	वातयत् / वातयद्
स्य-शतृ	भविष्यत्कालिक कृदन्त	वातयिष्यत्	वातयिष्यन्	वातयिष्यती / वातयिष्यन्ती	वातयिष्यत् / वातयिष्यद्
शानच्	वर्तमानकालिक कृदन्त (आत्मनेपद)	वातयमान	वातयमानः	वातयमाना	वातयमानम्
क्त्वा	पूर्वकालिक अव्यय (करके)	वातयित्वा	—	—	—
ल्यप्	पूर्वकालिक अव्यय, उपसर्ग-सहित (करके)	प्रवात्य	—	—	—
तुमुन्	निमित्तार्थक अव्यय (करने के लिए)	वातयितुम्	—	—	—
णमुल्	पूर्वकालिक/आभीक्ष्ण्य अव्यय	वातम्	—	—	—
क्तिन्	भाववाचक स्त्रीलिङ्ग कृदन्त	वात्ति	—	वात्तिः	—
क्वसु	भूतकालिक (लिट्) कृदन्त	वातयाम्बभूवस्	वातयाम्बभूवान्	वातयाम्बभूषी	वातयाम्बभूवत् / वातयाम्बभूवद्

इन कृदन्त-प्रातिपदिकों के सम्पूर्ण विभक्ति-रूप शब्द-रूपावली में देखें (जैसे क्त — भूत → पुंलिङ्ग "राम" के समान)।

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी में "वातयति" 📂 चुरादिगण की सभी धातुएँ

ⓘ धातुपाठ व धातुरूप-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (मुक्त डेटा)। कुछ धातुओं के वैकल्पिक/वैदिक रूप "/" से दिखाये गये हैं। शब्दों के रूप हेतु शब्द-रूपावली, श्लोक-विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।