📘 धातु-रूपावली

२२००+ धातुओं के दसों लकारों के रूप, कर्मणि-भावे प्रयोग व कृदन्त — धातु, क्रिया-रूप (गच्छति, अकरोत्) या अर्थ (जाना, read) से खोजें

गण-अनुसार: 1. भ्वादि 2. अदादि 3. जुहोत्यादि 4. दिवादि 5. स्वादि 6. तुदादि 7. रुधादि 8. तनादि 9. क्र्यादि 10. चुरादि

द्राङ्क्ष् (द्राक्षिँ)

भ्वादिगण · परस्मैपदी · धातुपाठ 01.0763
धात्वर्थ: काङ्क्षायाम् घोरवाशिते च — कांव कांव करना, इच्छा करना, चाहना (to desire, to long for, to wish, to caw)

लट् लकार वर्तमान काल

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	द्राङ्क्षति	द्राङ्क्षतः	द्राङ्क्षन्ति
मध्यम	द्राङ्क्षसि	द्राङ्क्षथः	द्राङ्क्षथ
उत्तम	द्राङ्क्षामि	द्राङ्क्षावः	द्राङ्क्षामः

लोट् लकार आज्ञा / प्रार्थना

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	द्राङ्क्षतात् / द्राङ्क्षताद् / द्राङ्क्षतु	द्राङ्क्षताम्	द्राङ्क्षन्तु
मध्यम	द्राङ्क्ष / द्राङ्क्षतात् / द्राङ्क्षताद्	द्राङ्क्षतम्	द्राङ्क्षत
उत्तम	द्राङ्क्षाणि	द्राङ्क्षाव	द्राङ्क्षाम

लङ् लकार अनद्यतन भूतकाल

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	अद्राङ्क्षत् / अद्राङ्क्षद्	अद्राङ्क्षताम्	अद्राङ्क्षन्
मध्यम	अद्राङ्क्षः	अद्राङ्क्षतम्	अद्राङ्क्षत
उत्तम	अद्राङ्क्षम्	अद्राङ्क्षाव	अद्राङ्क्षाम

विधिलिङ् लकार विधि / चाहिए / सम्भावना

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	द्राङ्क्षेत् / द्राङ्क्षेद्	द्राङ्क्षेताम्	द्राङ्क्षेयुः
मध्यम	द्राङ्क्षेः	द्राङ्क्षेतम्	द्राङ्क्षेत
उत्तम	द्राङ्क्षेयम्	द्राङ्क्षेव	द्राङ्क्षेम

लृट् लकार सामान्य भविष्यत्

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	द्राङ्क्षिष्यति	द्राङ्क्षिष्यतः	द्राङ्क्षिष्यन्ति
मध्यम	द्राङ्क्षिष्यसि	द्राङ्क्षिष्यथः	द्राङ्क्षिष्यथ
उत्तम	द्राङ्क्षिष्यामि	द्राङ्क्षिष्यावः	द्राङ्क्षिष्यामः

लुट् लकार अनद्यतन भविष्यत्

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	द्राङ्क्षिता	द्राङ्क्षितारौ	द्राङ्क्षितारः
मध्यम	द्राङ्क्षितासि	द्राङ्क्षितास्थः	द्राङ्क्षितास्थ
उत्तम	द्राङ्क्षितास्मि	द्राङ्क्षितास्वः	द्राङ्क्षितास्मः

लिट् लकार परोक्ष भूतकाल

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	दद्राङ्क्ष	दद्राङ्क्षतुः	दद्राङ्क्षुः
मध्यम	दद्राङ्क्षिथ	दद्राङ्क्षथुः	दद्राङ्क्ष
उत्तम	दद्राङ्क्ष	दद्राङ्क्षिव	दद्राङ्क्षिम

लुङ् लकार सामान्य भूतकाल

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	अद्राङ्क्षीत् / अद्राङ्क्षीद्	अद्राङ्क्षिष्टाम्	अद्राङ्क्षिषुः
मध्यम	अद्राङ्क्षीः	अद्राङ्क्षिष्टम्	अद्राङ्क्षिष्ट
उत्तम	अद्राङ्क्षिषम्	अद्राङ्क्षिष्व	अद्राङ्क्षिष्म

आशीर्लिङ् लकार आशीर्वाद

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	द्राङ्क्ष्यात् / द्राङ्क्ष्याद्	द्राङ्क्ष्यास्ताम्	द्राङ्क्ष्यासुः
मध्यम	द्राङ्क्ष्याः	द्राङ्क्ष्यास्तम्	द्राङ्क्ष्यास्त
उत्तम	द्राङ्क्ष्यासम्	द्राङ्क्ष्यास्व	द्राङ्क्ष्यास्म

लृङ् लकार क्रियातिपत्ति (हेतुहेतुमद्भूत)

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	अद्राङ्क्षिष्यत् / अद्राङ्क्षिष्यद्	अद्राङ्क्षिष्यताम्	अद्राङ्क्षिष्यन्
मध्यम	अद्राङ्क्षिष्यः	अद्राङ्क्षिष्यतम्	अद्राङ्क्षिष्यत
उत्तम	अद्राङ्क्षिष्यम्	अद्राङ्क्षिष्याव	अद्राङ्क्षिष्याम

कर्मणि प्रयोग में क्रिया कर्म के अनुसार (सकर्मक धातु), भावे प्रयोग में सदा प्रथम पुरुष एकवचन (अकर्मक धातु) — आत्मनेपद के प्रत्यय।

लट् लकार वर्तमान काल

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	द्राङ्क्ष्यते	द्राङ्क्ष्येते	द्राङ्क्ष्यन्ते
मध्यम	द्राङ्क्ष्यसे	द्राङ्क्ष्येथे	द्राङ्क्ष्यध्वे
उत्तम	द्राङ्क्ष्ये	द्राङ्क्ष्यावहे	द्राङ्क्ष्यामहे

लोट् लकार आज्ञा / प्रार्थना

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	द्राङ्क्ष्यताम्	द्राङ्क्ष्येताम्	द्राङ्क्ष्यन्ताम्
मध्यम	द्राङ्क्ष्यस्व	द्राङ्क्ष्येथाम्	द्राङ्क्ष्यध्वम्
उत्तम	द्राङ्क्ष्यै	द्राङ्क्ष्यावहै	द्राङ्क्ष्यामहै

लङ् लकार अनद्यतन भूतकाल

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	अद्राङ्क्ष्यत	अद्राङ्क्ष्येताम्	अद्राङ्क्ष्यन्त
मध्यम	अद्राङ्क्ष्यथाः	अद्राङ्क्ष्येथाम्	अद्राङ्क्ष्यध्वम्
उत्तम	अद्राङ्क्ष्ये	अद्राङ्क्ष्यावहि	अद्राङ्क्ष्यामहि

विधिलिङ् लकार विधि / चाहिए / सम्भावना

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	द्राङ्क्ष्येत	द्राङ्क्ष्येयाताम्	द्राङ्क्ष्येरन्
मध्यम	द्राङ्क्ष्येथाः	द्राङ्क्ष्येयाथाम्	द्राङ्क्ष्येध्वम्
उत्तम	द्राङ्क्ष्येय	द्राङ्क्ष्येवहि	द्राङ्क्ष्येमहि

लृट् लकार सामान्य भविष्यत्

पुरुष	एकवचन	द्विवचन	बहुवचन
प्रथम	द्राङ्क्षिष्यते	द्राङ्क्षिष्येते	द्राङ्क्षिष्यन्ते
मध्यम	द्राङ्क्षिष्यसे	द्राङ्क्षिष्येथे	द्राङ्क्षिष्यध्वे
उत्तम	द्राङ्क्षिष्ये	द्राङ्क्षिष्यावहे	द्राङ्क्षिष्यामहे

प्रत्यय	प्रयोग / अर्थ	प्रातिपदिक / अव्यय	पुंलिङ्ग	स्त्रीलिङ्ग	नपुंसकलिङ्ग
ल्युट्	भाववाचक/करणवाचक कृदन्त	द्राङ्क्षण	—	—	द्राङ्क्षणम्
ण्वुल्	कर्तृवाचक कृदन्त	द्राङ्क्षक	द्राङ्क्षकः	द्राङ्क्षिका	द्राङ्क्षकम्
तृच्	कर्तृवाचक कृदन्त	द्राङ्क्षितृ	द्राङ्क्षिता	द्राङ्क्षित्री	द्राङ्क्षितृ
ण्यत्	विध्यर्थक कृदन्त	द्राङ्क्ष्य	द्राङ्क्ष्यः	द्राङ्क्ष्या	द्राङ्क्ष्यम्
तव्य	विध्यर्थक कृदन्त (करना चाहिए)	द्राङ्क्षितव्य	द्राङ्क्षितव्यः	द्राङ्क्षितव्या	द्राङ्क्षितव्यम्
अनीयर्	विध्यर्थक कृदन्त	द्राङ्क्षणीय	द्राङ्क्षणीयः	द्राङ्क्षणीया	द्राङ्क्षणीयम्
क्त	भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा)	द्राङ्क्षित	द्राङ्क्षितः	द्राङ्क्षिता	द्राङ्क्षितम्
क्तवतु	भूतकालिक कर्तरि कृदन्त (निष्ठा)	द्राङ्क्षितवत्	द्राङ्क्षितवान्	द्राङ्क्षितवती	द्राङ्क्षितवत् / द्राङ्क्षितवद्
शतृ	वर्तमानकालिक कृदन्त (परस्मैपद)	द्राङ्क्षत्	द्राङ्क्षन्	द्राङ्क्षन्ती	द्राङ्क्षत् / द्राङ्क्षद्
स्य-शतृ	भविष्यत्कालिक कृदन्त	द्राङ्क्षिष्यत्	द्राङ्क्षिष्यन्	द्राङ्क्षिष्यती / द्राङ्क्षिष्यन्ती	द्राङ्क्षिष्यत् / द्राङ्क्षिष्यद्
क्त्वा	पूर्वकालिक अव्यय (करके)	द्राङ्क्षित्वा	—	—	—
ल्यप्	पूर्वकालिक अव्यय, उपसर्ग-सहित (करके)	प्रद्राङ्क्ष्य	—	—	—
तुमुन्	निमित्तार्थक अव्यय (करने के लिए)	द्राङ्क्षितुम्	—	—	—
णमुल्	पूर्वकालिक/आभीक्ष्ण्य अव्यय	द्राङ्क्षम्	—	—	—
घञ्	भाववाचक कृदन्त	द्राङ्क्ष	द्राङ्क्षः	—	—
क्तिन्	भाववाचक स्त्रीलिङ्ग कृदन्त	द्रांष्टि	—	द्रांष्टिः	—
क्वसु	भूतकालिक (लिट्) कृदन्त	दद्राङ्क्ष्वस्	दद्राङ्क्ष्वान्	दद्राङ्क्षुषी	दद्राङ्क्ष्वत् / दद्राङ्क्ष्वद्

इन कृदन्त-प्रातिपदिकों के सम्पूर्ण विभक्ति-रूप शब्द-रूपावली में देखें (जैसे क्त — भूत → पुंलिङ्ग "राम" के समान)।

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी में "द्राङ्क्षति" 📂 भ्वादिगण की सभी धातुएँ

ⓘ धातुपाठ व धातुरूप-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (मुक्त डेटा)। कुछ धातुओं के वैकल्पिक/वैदिक रूप "/" से दिखाये गये हैं। शब्दों के रूप हेतु शब्द-रूपावली, श्लोक-विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।