🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:47:12 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अंकन
aṃkana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अंकन संज्ञा पुं॰ [ सं॰ अङ्कन] [वि॰ अङ्कनीय, अङ्कित, अङ्कय]
१. चिह्न करना । निशान करना ।
२. लेखन । लिखना । जैसे— 'चित्रांकन' , 'चरित्रांकन' में ' अंकन' ।
३. शंख, चक्र, गदा , पद्म या त्रिशूल आदि के चिह्न गरम धातु से बाहु पर छपवाना । विशेष— वैष्णव लोग शंख, चक्र, गदा, पद्म आदि विष्णु के चार आयुधों के चिह्न छपवाते हैं और दक्षिण शैव लोग त्रिशूल या शिवलिग के । रामानुज संप्रदाय के लोगों में इसका चलन बहुत है । द्वारिका इसके लिये प्रसिद्ध स्थान है ।
४. गिनती करना ।
५. श्रेणीनिर्धारण ( को॰) । क्रि॰ प्र॰—करना । — होना ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अङ्कन n. the act of marking, stamping, branding, ciphering, writing
अङ्कन mfn. marking.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (7,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अंकनं [अंक्-करणे भावे वा ल्युट्] 1 A mark, token; स्नेहांकनानि Māl. 9. 46 marks of love. --2 Act of marking. --3 Means of marking, stamping, &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0017-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अङ्कन न० अङ्क--करणे ल्युट् । अङ्कनसाधनद्रव्ये गदा (गनीति) प्रसिद्धे । भावे ल्युट् । चिह्नकरणमात्रे न० । “अन्यत्राङ्कनल- क्ष्मभ्यां वाहनिर्म्मोचने” इति स्मृतिः । अङ्कनं त्रिशूलादि- चिह्नकरणमिति प्रा० रघु० । भावे युच् । अङ्कनाष्यत्र स्त्री ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0070,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अङ्कनं, क्ली, (अङ्क + णिच् भावे ल्युट्) सङ्ख्यासंस्थानं । चिह्नयुक्तीकरणं । आँकन् दागन इति भाषा । चिह्नकरणं । यथा पराशराङ्गिरसौ । “अन्यत्राङ्कनलक्ष्माभ्यां वाहनिर्म्मोचने कृते । सायं संयमनार्थन्तु न दुष्येद्रोधबन्धयोः” ॥ अङ्कनं त्रिशूलादिचिह्नकरणं । लक्ष्म स्थिरचिह्न- करणं । इति प्रायश्चित्ततत्त्वं ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-013-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "अंकन" आता है (5)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें