🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:45:08 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अंतरित
aṃtarita
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अंतरित १ [ वि॰ अन्तरित ]
१. भीतर किया हुआ । भीतर रखा हुआ । भितराया हुआ । छिपाया हुआ । क्रि॰ प्र॰—करना = भीतर होना । भीतर ले जाना । छिपाना । —होना = भीतर होना । अंदर जाना । छिपना ।
२. अंतर्धान । गुप्त । गायब । तिरोहित । क्रि॰ प्र॰—करना । होना ।
३. आच्छादित । ढका हुआ । क्रि॰ प्र॰—करना ।-होना ।
४. बीच में आया हुआ (को॰) ।
५. अलग किया हुआ । पृथक्कृत (को॰) ।
६. तुच्छ समझा हुआ या तुच्छ समझा हुआ या तुच्छ किया हुआ (को॰) ।
७. नष्ट किया हुआ ।
अंतरित २ संज्ञा पुं॰
१. शेष । बाकी ।
२. स्थापत्य कला का एक पारिभाषिक शब्द [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अन्तर्-इत mfn. gone within, interior, hidden, concealed, screened, shielded
departed, retired, withdrawn, disappeared, perished
separated, excluded
impeded
अन्तर्-इत n. (?) remainder (in arithmetic)
a technical term in architecture.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (44,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अंतरित p. p. 1 Gone between, intervening. --2 Gone within, hidden, concealed, covered, screened, shielded, protected (from view) by something; पादपांतरित एव विश्वस्तामेनां पश्यामि Ś. 1 hid behind a creeper; सारसेन स्वदेहांतरितो राजा H. 3 screened; विटपांतरितस्तिष्ठ Ś. 3; नलिनीपत्रांतरितं प्रियसहचरमपश्यंती Ś. 4; शार्दूलचर्मांतरितोरुपृष्ठं Ku. 7. 37 covered; Dk. 21, 146; K. 28, 152, 200; पर्वतांतरितो रविः set Ak.; त्वगंतरिततृतीयलोचनं K. 108, R. 10. 8; उन्मादमोहांतरितोपि Māl. 9; तल्पमंतरितभूमिभिः कुथैः R. 19. 2. --3 Gone in, reflected; स्फटिकभित्त्यंतरितान् मृगशावकान् reflected in the crystal wall. --4 (a) Concealed, made dormant, impeded, hindered, prevented; त्वदभिप्रायापरिज्ञानांतरित एवायमनुनयः Mu. 2 prevented from being made; त्वद्वांछांतरितानि साध्यानि Mu. 4. 15 prevented from being actually effected &c.; द्विषत्प्रतापांतरितोरुतेजाः Ki. 3. 45 obscured; नोपालभ्यः पुमांस्तत्र दैवांतरितपौरुषः Pt. 2. 133. (b) Separated, lost to view, made invisible by interposition; मुहूर्तांतरितमाधवा दुर्मनायमाना Māl. 8; भर्तुरेतान्यक्षराणि बिंबांतरितानि M. 3; धनमित्राख्ययांतरितः Dk. 36; चंद्रापीडनामांतरितस्य चंद्रमसः K. 338; प्रतिनिवर्तमानयात्राजनसंकुलेन अंतरिते तस्मिन् Māl. 2; क्रियतां कथमंत्यमंडनं परलोकांतरितस्य ते मया Ku. 4. 22 separated (from me) by the next world, i. e. dead, deceased; मेघैरंतरितः प्रिये तव मुखच्छायानुकारी शशी S. D. (c) Drowned, obscured, removed, eclipsed; परलोकभयमैहिकदुःखेनांतरितं Dk. 82 drowned, eclipsed, obscured; वीरलोकसाधुवादेनांतरितः समरतूर्यरवः Ve. 4 drowned; विस्मयांतरितशोकवृत्तांता K. 322; कार्यांतरितोत्कंठं V. 3. 4 forgotten, removed; इंदुप्रकाशांतरितोडुतुल्याः R. 16. 65 obscured by moon-light. --5 Disappeared, vanished, departed, retired, withdrawn; अंतरिते तस्मिञ्शबरसेनापतौ K. 33; नाथदेहस्पर्शेन अंतरित एव संतापः U. 6 has disappeared, has been removed. --6 [] Passed over, omitted; अये मध्यमांबावृत्तांतोंऽतरित एवार्येण U. 1; कथांतरेणांतरितमिदं M. 5 put off, delayed. --7 Slighted, despised. --8 (In Math.) That which remains, the remainder --9 A technical term in architecture.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0094-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अन्तरित त्रि० अन्तर्--इण--कर्त्तरि क्त २ त० । अन्तर्गते अन्तरं व्यवधानं करोतीति णिचि कर्म्मणि क्त । व्यवघानी गते, व्यवधापिते, तिरस्कृते आच्छादिते, “द्विरेफवृन्दान्त- रितैः सरोरुहैरिति” किरा० । अपसारिते, “कुर्य्यात् यथास्थानकमन्तरं वेति” लीलावत्यामन्तरशब्दस्य वियोजने प्रयोगात् तत्प्रकृतिकतया वियोजिते च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0201,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अन्तरितं, त्रि, (अन्तरं इतं प्राप्तं द्वितीयातत्, अथवा अन्तरं व्यवधानं जातमस्य, अन्तर + तार- कादित्वात् इतच् ।) अन्तर्द्धानप्राप्तं । व्यवहितं । तत्पर्य्यायः । प्रसृतं २ । इति त्रिकाण्डशेषः । व्यवकलिताङ्कः । वाकि इति भाषा । इति लीला- वती ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-054-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें