🕉️ 19 November 2026, Thursday · 07:16:02 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अंतिक
aṃtika
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अंतिक १ संज्ञा पुं॰ [सं॰ अन्तिक]
१. पड़ोस ।
२. निकटता । सामीप्य [को॰] ।
अंतिक २ वि॰
१. पास ।
२. निकट । समीप [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अन्तिक &c. See अन्तिक, p. 45.
1. अन्तिक mfn. (with gen. or abl.) near, proximate, L. (compar. नेदीयस्, superl. नेदिष्ठ)
अन्तिक n. vicinity, proximity, near, e.g. अन्तिकस्थ, remaining near
2. अन्तिक mfn. (fr. अन्त), only ifc. reaching to the end of, reaching to (e.g. नासान्तिक, reaching to the nose), lasting till, until.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (43,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अंतिक a. [अंतः सामीप्यं अस्यास्तीति मत्वर्थीयः ठन्; according to Nir. from आ-नी; अंतिकं कस्मात् आनीतं भवति सन्निकृष्टत्वात्] 1 Near, proximate (with gen. or abl. P. II. 3. 34). --2 Reaching to the end of, reaching to; नासांतिक Ms. 2. 46. --3 Lasting till, until; as far as, up to; Ms. 3. 1; Y. 1. 36. --कं Nearness, proximity, vicinity, presence; न त्यजंति ममांतिकं H. 1. 46; oft. in comp.; ˚न्यस्त R. 2. 24; कर्ण˚चरः Ś. 1. 24; सिंहासनांतिकचरेण सहोपसर्पन् M. 1. 12 a servant in attendance upon the throne. --adv. (with abl. or gen. or as last member of comp.) Near (to), in the vicinity; अंतिकं ग्रामात्-ग्रामस्य वा Sk.; into the presence or proximity of; दूरस्थस्यैत्य चांतिकं Ms. 2. 197; प्रविष्टे पितुरंतिकं Rām.; so जनांतिकं, मृगांतिकं; अंतिकेन near (with gen.); अंतिकेन ग्रामस्य P. II. 3. 35; अंतिकात् near, closely, within the presence of; from the proximity of, from near, from (abl. or gen. or acc.); ˚कादागतः P. VI. 2. 49; रजःकणैः स्पृशद्भिर्गात्रमंतिकात् Rām.; [] क्रीणीयाद्यस्त्वपत्यार्थं मातापित्रोर्यमंतिकात् Ms. 9. 174 from; so नैव प्रवृत्तिं शृणुमस्तयोः कस्यचिदंतिकात् Rām.; अंतिके near, closely, in the presence of or proximity of; Bg. 13. 15; दमयंत्यास्तदांतिके निपेतुः Nala. 1. 22; ˚के स्त्रियाः Ms. 2. 22. --Comp. --आश्रयः resorting to what is near, contiguous support (that given by a tree to a creeper).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0095-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अन्तिक त्रि० अन्त्यते संबध्यते सामीप्येन, अन्त--घञ् सो- स्यास्तीति मत्वर्थीयः ठन् । सामीप्यवति । “विप्रान्तिके पितॄन् ध्यायन्निति” “शनैः पिण्डान्तिके पुनरिति” “वसे- युश्च गृहान्तिके” इति च मनुः । “तामन्तिकन्थस्तबलि- प्रदीपामिति” रघुः । स्वार्थे ठनि सामीप्ये न० । चूल्ल्याम न० । ओषधिभेदे स्त्री । अन्तं शेषसीमां व्याप्नोति अन्त + कन् । पर्य्यन्तव्यापके त्रि० । “केशान्तिको ब्राह्म- [] णस्य दण्डः कार्य्यः प्रमाणतः । ललाटसस्मितो राज्ञः स्यात्तु नासान्तिको विश” इति “षट्त्रिंशदाब्दिकं चर्य्यं गुरौ त्रैवेदिकं व्रतम् । तदर्द्धिकं पादिकं वा ग्रहणा- न्तिकमेव वेति” च मनुः । “जनान्ते स्याज्जनान्तिक- मिति” सा० द० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0206-a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अन्तिकं, त्रि, (अन्तः सामीप्येन विद्यतेऽस्य, अन्त + ठन् तस्य इकः ।) निकटं । इत्यमरः ॥ सामीप्ये क्ली । इति धरणी ॥ (“अन्तर्गतप्रार्थनमन्ति- कस्थं” । “स्वनसि मृदुकर्णान्तिकचरः” । इति शाकुन्तले । “ननु मां प्रापय पत्युरन्तिकम्” । इति कुमारसम्भवे ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-055-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "अंतिक" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें