🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:32:59 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अतिविषा
ativiṣā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अतिविषा संज्ञा स्त्री॰ [सं॰] एक जहरीली औषधि । अतीस ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अति—विषा f. the plant Aconitum Ferox
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (13,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अतिविषा स्त्री अतिक्रान्ता विषम् अत्या० स० । (आतइच्) इति ख्यातायाम् लतायाम् । “त्रिविधाऽतिविषा ज्ञेया शुक्ला कृष्णा तथाऽरुणा । रसवीर्य्य विपाकेषु निर्विषेव गुणाधिकेति” वैद्यकम् । विषातिक्रम- कारके त्रि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0104,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अतिविषा, स्त्री, (विषमतिक्रान्ता प्रादिसमासः । वा विषमतिक्रान्तं यया बहुव्रीहिः ।) वृक्षविशेषः । आतैष । आतैच इति भाषा । तत्पर्य्यायः । विश्वा २ विषा ३ प्रतिविषा ४ उपविषा ५ अरुणा ६ श्टङ्गी ७ महौषधं ८ । इत्यमरः ॥ काश्मीरा ९ श्वेता १० । इति रत्नमाला ॥ श्वेतकन्दा ११ भृङ्गी १२ भङ्गुरा १३ विरूपा १४ श्यामकन्दा १५ विषरूपा १६ वीरा १७ माद्री १८ श्वेत- वचा १९ अमृता २० । इति राजनिर्घण्टः ॥ तस्या गुणाः । पाचकत्वं । ग्राहित्वं । दोषनाशित्वञ्च । इति राजवल्लभः ॥ कटुत्वं । कफपित्तज्वरामा- तिसारकासविषच्छर्द्दिनाशित्वञ्च । “त्रिविधातिविषा ज्ञेया शुक्ला कृष्णा तथारुणा । रसवीर्य्यविपाकेषु निर्व्विषेव गुणाधिका” ॥ इति राजनिर्घण्टः ॥ “विषा त्वतिविषा विश्वा श्टङ्गी प्रतिविषारुणा । शुक्लकन्दा चोपविषा भङ्गुरा व्रणवल्लभा ॥ विषा सोष्णा कटुस्तिक्ता पाचनी दीपनी हरेत् । कफपित्तातिसारामविषकासवमिक्रिमीन्” ॥ इति भावप्रकाशः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-027-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔁 जिनके अर्थ में "अतिविषा" आता है (20)
विषा अतिविषा । अतीसप्रविषा अतीस । अतिविषासंविषा अतीस । अतिविषाविषरूपा अतिविषा । अतीसप्रतिविषा वितूला । अतिविषा । अतीसश्यामकंदा अतीस । अतिविषाश्वेतकंदा अतिविषा । अतीस नामक ओषघिविषदा अतिविषा । अतीसविषघ्ना अतिविषा । अतीससितश्रृंगी अतीस । अतिविषामाद्री पाड़ु राजा की द्वितीया पत्नी और नकुल तथा सहदेव की माता जो मद्र के राजा…विषद हीरा कसोसश्वेतवचा सफेद वचअरुणा मजीठभंगुरा ॰ स्त्री॰विश्वा दक्षणी एक कन्या जो धर्म को ब्याही थी और जिससे सत्य, क्रतु आदि दस पुत्र…अतीस एक पौधा । विशेष—यह हिमालय के किनारे सिंध नदी से लेकर कुमाऊँ तक पाया जा…विरुपा कुरुप । बदसुरतश्रृंगिका बहुत प्राचीन काल का एक प्रकार का बाजा जो मुँह से फूँककर बजाया जाता था …श्रृंगिणी गाय । गौ
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬