🕉️ 19 November 2026, Thursday · 07:54:02 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अद्धा
addhā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
सचमुच (3.4.12) अंजसा
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अद्धा १ संज्ञा पुं॰ [सं॰ अर्द्धक, प्रा, अद्धअ, हिं अद्धा]
१. किसीवस्तु का आधा भाग या मान ।
२. वह बोतल जो पुरी बोतल की आधी हो ।
३. आधी बोतल शरीब ।
४. किसी भी रसीद, टिकट या वस्तु का आधा भागा ।
५. आधी इंट का टुकड़ा ।
६. प्रत्येक घंटे के मध्य में बजनेवाला घंटा ।
७. चार मात्राओं का एक ताल । विशेष—यह कौआली का आधा होता है । इनमें तीन आधात और एक खाली होता है ।य़था— + + + धिन धिन ता, ता धिन ताना, तिरता ता धिन ता । धा ।
८. एख छोटी सी नाव । यौ॰—अद्धाखलासी=जहाज पर का साधारण मल्लाह ।
अद्धा २ क्रि॰ वि॰ [सं॰] साक्षात् । तत्वत: । प्रत्यक्ष । वस्तुत: ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अद्-धा ind. (fr. अद्, or अ, this), Ved. in this way
manifestly
certainly, truly.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (19,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अद्धा ind. [अत्यते अत् तं संततं गमनं ज्ञानं वा दधाति क्विप् Tv.] 1 Truly, clearly, surely, undoubtedly, in truth, really, certainly, indeed; अद्धा श्रियं पालितसंगराय प्रत्यर्पयिष्यति R. 13. 65. --2 Manifestly, clearly; व्यालाधिपं च यतते परिरब्धुमद्धा Bv. 1. 95. --3 In this way, thus; ˚कृ = साक्षात्कृ. --Comp. --पुरुषः A right or true man. --बोधेयाः (pl.) N. of a school of the Śukla Yajurveda. --लोहकर्ण a. having ears clearly or quite red.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0042-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अद्धा, व्य, (अतं सततं गमनं ज्ञानं वा दधाति अत् + धा + क्विप् ।) यथार्थं । तत्पर्य्यायः । तत्त्वं २ अञ्जसा ३ । इत्यमरः ॥ (अद्धा श्रियं पालित- सङ्गराय प्रत्यर्पयिष्यत्यनघां स साधुः ॥ इति रघुः ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-033-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें