🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:45:42 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अद्य
adya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
आज (3.4.20)
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अद्य १ क्रि॰ वि॰ [सं॰] अब । अभी । आज ।
अद्य २ संज्ञा पुं॰ खाद्य पदार्थ । आहार [को॰] ।
अद्य ३ वि॰ खाने योग्य । भोज्य [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अद्य See s.v.
1. अद्य mfn. fit or proper to be eaten
अद्य n. (अम्) ifc. (cf. अन्नद्य, हविर् अद्य) food.
2. अ-द्य ind. (Ved. अद्या) (fr. pronom. base अ, this, with द्य for द्यु, q.v., Lat. ho-die), today
nowadays
now.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (17,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अद्य a. Eatable. --द्यं Food, anything eatable --ind. [अस्मिन्नहनि इदंशब्दस्य निपातः सप्तम्यर्थे; अस्मिन् द्यवि अहनि वा Nir.] 1 To-day, this day; अद्य त्वां त्वरयति दारुणः कृतांतः Māl. 5. 25; ˚रात्रौ to-night, this night; ˚प्रातरेव this very morning; oft. in comp. with दिन, दिवस, &c.; ˚दिवसनक्षत्रं of this day, to-day's; अद्यैव this very day. --2 Now; अद्य गच्छ गता रात्रिः Ks. 4. 68. --3 At present, now-a-days. [cf. L. ho-die.]. --Comp. --अपि still, yet, even now, to this day, down to the present time or moment; अद्यापि ते मन्युविषयः U. 3; अद्यापि नोच्छ्वसिति ibid.; न˚ not yet; गुरुः खेदं खिन्ने मयि भजति नाद्यापि कुरुषु Ve. 1. 11; (every one of the 50 stanzas of Ch. P. begins with अद्यापि). --अवधि {1} from to-day; ˚धि भवद्भ्यो भिन्नोहं Ve. 1. 2. till to-day. --पूर्वं before now; अद्यपूर्वोच्चारित &c. --प्रभृति ind. from to-day, this day forward, henceforth; अद्यप्रभृत्यवनतांगि तवास्मि दासः Ku. 5. 86. --श्वीन a. [अद्य श्वः परदिने वा जनिष्यते प्रसोष्यते वा, अद्य-श्वस्-ख टिलोपः P. V. 2. 13] likely to happen to-day or tomorrow, imminent; ˚नं मरणं, ˚नः वियोगः Sk. (= आसन्न). --(ना) a female near delivery (आसन्नप्रसवा); अद्यश्वीनावष्टब्धे P.; अद्य श्वो वा विजायते इति अद्यश्वीना वडवा Sk. --सुत्या extraction and consecration of Soma juice on the same day.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0042-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अद्य अव्य० अस्मिन्नहनि इदम्शब्दस्य निपातः सप्तम्यर्थे । अस्मिन् दिवसे । “कृष्ण! त्वदीयपदपङ्कजपिञ्जरान्ते अद्यैव मे विशतु मानसराजहंस इत्युद्भटः । अद्यत्वे इत्यादिभाष्यप्रयोगात् तद्वृत्तावपि अस्य बोधकता । तेनाधारार्थत्वेऽपि अस्य समासान्तरघटकता “अद्यदिन मारभ्य इति” “अद्यप्रभृत्यवनताङ्गीति” कुमारः । एवञ्च वर्त्तमाने काले वर्त्तमानकालवृत्तौ च वृत्तिः “अद्यावधि भवद्भ्यो भिन्नोऽहमिति” वेणी० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0118,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अद्य व्य, (सद्यपरुत् पराय्यैषम इति इदमोऽश्- भावो द्यश्च निपात्यते ॥) वर्त्तमानदिनं । आजि इति भाषा । इत्यमरः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-035-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "अद्य" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें