🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:31:55 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अद्वय
advaya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अद्वय १ वि॰ [सं॰]
१. द्धिनीयरहित । एकाकी । अकेला । एक ।
२. अनुपम । अद्धितीय (को॰) ।
अद्वय २ संज्ञा पुं॰
१. द्धैत का अभाव । ऐक्य । अद्धैत ।
२. परम सत्य ।
३. बुद्ध का एक नाम [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अ-द्वय mfn. not two, without a second, only, unique
अ-द्वय m. N. of a Buddha
अ-द्वय n. non-duality, unity
identity (especially the identity of Brahma, with the human soul or with the universe, or of spirit and matter)
the ultimate truth.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (19,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अद्वय a. [नास्ति द्वयं यस्य] 1 Not two. --2 Without a second, unique; sole; अद्वयं ब्रह्म Ved. Sūtra. --यः [अद्वयं विज्ञानाभेदः पदार्थानां अस्त्यस्य वादकत्वेन अस्त्यर्थे अच्] N. of Buddha. --यं [न. त.] Non-duality, unity, identity; especially, the identity of Brahma and the universe, or of spirit and matter; the highest truth. --Comp. --आनंदः = अद्वैतानंदः q. v. --वादिन् (= अद्वैत˚) one who propounds the identity of spirit and matter [] or of Brahma and the universe (सर्वमेव वस्तु चित्स्वरूपं नान्यदतो द्वितीयमस्ति इति यः प्रतिपादयति). {2} Buddha.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0043-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अद्वय न० न द्वयम् । द्वित्वाभावे । नास्ति द्वयं द्वित्वं तज्ज्ञानं वा यस्य । सर्वात्मतया आत्मज्ञे ब्रह्मात्मैक्यज्ञे, अभेदे च । “अर्थतोऽप्यद्वयानन्दमतीतद्वैतभानत” इति वे० सा० । ब्रह्मा- द्वयं पश्यत इति अद्वयं विज्ञानाभेदः पदार्थानामस्त्यस्य वादकत्वेन अस्त्यर्थे अच् । बौद्धभेदे ते हि “सहोपाल- म्भनियमादभेदो नीलतद्धियोरित्यनेन” पदार्थानां संविद- भिन्नत्वं वदन्ति विवरणं बौद्धशब्दे दृश्यम् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0119,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अद्वयः, पुं, (नास्ति द्वयं द्वित्वं यस्य ।) बुद्धः । इति हेमचन्द्रः ॥ (आत्मा । अद्वैतवादी ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-035-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "अद्वय" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें