🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:37:00 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अनत्व
anatva
🟠 शब्दसागर
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अनत्व १ संज्ञा पुं॰ [सं॰ अन=बुरा+ अक्ष=आँख, प्रा॰ अनकख अथवा सं॰ अनाकाड़क्ष प्रा॰ †अनाकंख अनअक्ख, अनकख हि॰आवख]
१. झुँझलाहट । रिस । क्रोध । नाराजगी । अनिच्छा असंतोष । उ॰—(क) धानि अनख उरहनो धनि धनि घनि माखन धनि मोहन खाए । —सुर (शब्द॰) । (ख) भाय़ँ कुभायं अनथ आलसहुँ । नाम जपन मंगल दिसि दसहूँ ।—मानस १ ।१९ ।
२. दु:ख ।ग्लाति । खिन्नता ।उ॰— जो पै हिरदय माँझहरी । कर कंकन दरपन लै देखौ इहि अति अनख परी । क्यों अब जिवहि जोग सुनि सुरज, बिराहिन बिरहमरी ।—पु, १० ।६७९० ।
३. ईर्षा । द्बेष । ड़ाह । उ॰—किमि सहि जात अनख तोहि पाहीं । प्रिया बेगि प्रगटसि कस नाहीं । —मानस ३ ।२४ ।
४. झुट । इंअनरीति । उ॰—वाबु ऐसो है संसार तिहारो ये कलि है व्यवहारा । को अब अनख सहै प्रति दिन को नहिन ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें