🕉️ 19 November 2026, Thursday · 05:16:11 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अनागत
anāgata
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अनागत १ वि॰ [सं॰]
१. न आया हुआ । अनुपस्थि । अविद्यमान । अप्राप्त ।
२. आगे आनेवाला । भावी । होनहार ।
३. अपरिचित । अज्ञात । बेजाना हुआ ।
४. अकस्माप् । अचानक । सहसा । एकाएक । उ॰—(क) सुने हैं श्याम मधुपुरी जात । सकुचनि कहि न सकति काहुं सों गुप्त हृदय की बात । संकित बचन अनागत कोऊ कहि जो गई अधरात । —सुर॰ (शब्द॰) ।
५. अनादि । अजन्मा । उ॰—नित्य अखंड अनूप अनागत अविगत अनध अनंत । जाको आदि कोऊ नाहिं जानत कोउ न पावत अंत ।—सुर॰ (शब्द॰) । यौ॰.— अनागत विधाता ।
६. अपुर्व । अदभुत । उ॰—इत रुचि दृष्टि मनोज महासुख, उत सोभागुन अमित अनागत ।—सुर॰, १० ।२१२३ ।
अनागत २ संज्ञा पुं॰ संगीत के अंतर्गत ताल का एक भेद । उ॰— सुर सति तान बंधान अमित अति सप्त अतीत अनागत आवत ।—सुर॰, १० ।६४८ ।
अनागत वि॰ [सं॰ अनागस्] पापरहित । निर्दोष निर्मल । उ॰— सुराभक्त वह मुक्त अनागस ।—मधुज्वाल, पृ॰ १२ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अन्-आगत mfn. (√ गम्), not come, not arrived
future
not attained, not learnt
unknown
अन्-आगत n. the future.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (27,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अनागत a. [न आगतः, न. त.] 1 Not come or arrived; तावद्भयस्य भेतव्यं यावद्भयमनागतं H. 1. 57. --2 Not got or obtained; वर्धिष्णुमाश्रयमनागतमभ्युपैति Śi. 5. 14; so ˚आर्तव. --3 Future, to come; see compounds below. --4 Not learnt or attained, unknown. --तं The future time, future; ˚तं यः कुरुते स शोभते Pt. 3. 164 he shines (thrives, prospers) who provides for the future; अनागतवतीं चिंतामसंभाव्यां करोति यः Pt. 5. 71. --Comp. --अवेक्षणं looking to the future, provident thought, foresight. --आबाधः [अनागतः आबाधः दुःखं] future (physical) trouble or calamities, illness &c. affecting the body in times to come; ˚प्रतिषेधनीयं N. of chapter 24 of the चिकित्सितस्थान in Suśruta. --आर्तवा [स्त्रीपुष्पविकासनं आर्तवं, न आगतमार्तवंयस्याः] a maiden who has not yet arrived at puberty. --विधातृ m. [अनागतं उद्दिश्य विदधाति] one who provides for the future, provident, prudent (used as the name of a fish in Pt. 1. 318; H. 4. 5); अनागतविधाता च प्रत्युत्पन्नमतिस्तथा । द्वावेतौ सुखमेधेते यद्भविष्यो विनश्यति ॥ (where Dr. Peterson translates the three names by ‘Mr. Provider-against-a-future-evil’, ‘Mr. Cool-head,’ and ‘Mr. what-will-be-will-be’).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0060-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अनागत त्रि० न आगतः । भविष्यत्कालवृत्तौ, “हेयं दुःख- मनागतमिति पा० सू० आगतभिन्ने च “अनागतार्त्तवे” त्यमरः “तावद्भयस्य भेतव्यं यावद्भयमनागतमिति” हितो० “अनागतादिलिङ्गेन न स्यादनुमितिस्तदेति” भाषा० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0154,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अनागतं, त्रि, (आङ् + गम् + कर्त्तरि क्तः, न आगतं नञ्समासः ।) भविष्यत् । इति राजनिर्घण्टः ॥ अनायातं । अनुपस्थितं । अज्ञातं । यथा -- (“तावद्भयस्य भेतव्यं यावद्भयमनागतं” । इति पञ्चतन्त्रे ।) “अनागतादिलिङ्गेन न स्यादनुमितिस्तदा” । इति भाषापरिच्छेदः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-045-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें