🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:22:22 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अनामय
anāmaya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
स्वास्थ्य (2.6.50) आरोग्य
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अनामय वि॰ [सं॰] निरामय । रोगरहित । नीरोग ।चंगा । स्वस्थ । तंदुरूस्त ।
२. दोषरहित । निर्दोष । बेऐब ।उ॰— जय भगवंत अनंत अनामय ।—मानस ७ ।३४ ।
अनामय २ संज्ञा पुं॰ नीरेगीता । तंदुरूस्ती ।
२. कुशल क्षेम । उ॰— गुरू जी ने आपका अनामय पूछकर यह काहा है ।—शकुंतला, पृ॰ ८९ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अन्-आमय mf(आ)n. not pernicious, AV.
free from disease, healthy, salubrious
अन्-आमय (अस्), m. Śiva
अन्-आमय (अम्), n. health.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (28,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अनामय a. [नास्ति आमयः रोगो यस्य] Free from disease, healthy, sound; जन्मबंधविनिर्मुक्ताः पदं गच्छंत्यनामयं Bg. 2. 51 where there is no unhappiness. --यः --यं Good or sound health; health, well-being, welfare; स भवंतमनामयप्रश्नपूर्वकमाह Ś. 5; महाश्वेता कादंबरीमनामयं पप्रच्छ K. 192 inquired about her health; अप्यनामयं राज्ञः Mv. 1 how does the king do? ब्राह्मणं कुशलं पृच्छेत्क्षात्रबंधुमनामयं । वैश्यं क्षेमं समागम्य शूद्रमारोग्यमेव च Ms. 2. 127. --यः [नास्ति भयं यस्मात्] N. of Viṣṇu (or Śiva according to some); पुण्यकीर्तिरनामयः; विष्णुर्हि बाह्याभ्यंतरपीडां निवारयति तस्मादनामयः.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0062-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अनामय पु० अम--घञ् आमं तापं यात्यनेन या--क आ- मयो रोगः न० त० । रोगाभावे आरोग्ये । “ब्राह्मणं कुशलं पृच्छेत् क्षात्रबन्धुमनामयमिति” मनुः । न० ५ ब० । वाह्याभ्यन्तरपीडानिवारके विष्णौ पु० “पुण्यकीर्त्तिरना- मय” इति विष्णु स० । रोगशून्ये त्रि० । “जन्म- बन्धविनिर्मुक्ताः पदं गच्छन्त्यनामयमिति” गीता ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0159,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अनामयं, क्ली, (आ + अम् + भावे घञ्, आमं रुग्ना- वस्थां याति प्राप्नोत्यनेन, आम + या क, आम- यस्य अभावः अव्ययीभावः ।) रोगाभावः आरोग्यं । इत्यमरः ॥ (“ब्राह्मणं कुशलं पृच्छेत् क्षत्रबन्धुमनामयं” । इति मनुः ।) तद्विशिष्ट त्रि ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-046-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें