🕉️ 19 November 2026, Thursday · 06:24:48 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अनुनय
anunaya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अनुनय संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. विनय । विनंती । प्रार्थना । उ॰— अनुनय भरी वाणी गूँज उठी कान में ।—लहर, पृ॰ ७१ ।
२. मानना ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अनु-नय &c. See अनु-√ नी.
अनु-नय m. conciliation, salutation, courtesy, civility, showing respect or adoration to a guest or a deity
humble entreaty or supplication, reverential deportment
regulation of conduct, discipline, tuition
अनु-नय mfn. conciliatory, kind
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (34,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अनुनय, --नायिका See under अनुनी.
अनुनय a. [नी-अच्] Kind, conciliatory, pacifying (as words). --यः 1 Conciliation, propitiation, pacification (of anger), friendly persuasion; कथं नु शक्योऽनुनयो महर्षेर्विश्राणनाच्चान्यपयस्विनीनां R. 2. 54; कथं वा तेषामनुनयः कृतः H. 4; प्रकृतिवक्रः स कस्यानुनयं प्रतिगृह्णाति Ś. 4. --2 Courtesy, civility, courteous or polite behaviour, modesty, modest or respectful deportment, conciliatory act (such as salutation); showing respect (to a guest, deity &c.); विविधैरनुतप्यंते दयितानुनयैर्मनस्विन्यः V. 3. 5; दयितजन˚ 2. 22; वाक्यैः स्निग्धैरनुनयो भवेदर्थस्य साधनं S. D. 458. --3 An humble supplication or entreaty, a request in general; भद्र प्रियं नः । किंतु त्वदभिप्रायापरिज्ञानांतरितोऽ [] यमस्मदनुनयः Mu. 2; R. 6. 2; निषेधवाक्यालंकारजिज्ञासानुनये खलु Ak; ˚आमंत्रणं conciliatory address. --4 Discipline, training, regulation of conduct. --यः adv. Fitly, suitably.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0072-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अनुनय पु० अनु + नी + अच् । विनये, प्रणिपाते, प्रार्थने, सान्त्वने च । “कथं नु? शक्योऽनुनयोमहर्षेर्विश्राणना- दन्यपयस्विनीनामिति” रघुः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0175,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अनुनयः, पुं, (अनु + नी + भावे अच् ।) विनयः । (“कथं नु शक्योऽनुनयोमहर्षे- र्विश्राणनाच्चान्यपयस्विनीनाम्” । इति रघुवंशे ।) तत्पर्य्यायः । प्रणिपातः २ प्र- णतिः ३ । इति हेमचन्द्रः ॥ (सदाचारः । क्रोधो- पनयः । “एवं रामवचः श्रुत्वा लक्ष्मणानुनयं तथा” । इति रामायणं ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-049-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "अनुनय" आता है (5)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें