🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:34:21 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अनुपद्
anupad
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
📗 अमरकोश — पर्याय
'अनुपद' (नपुं॰ और अव्यय भी) (3.1.77)
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. अनु-√ पद् to follow, attend, be fond of; to enter; to enter upon; to notice, understand; to handle.
2. अनु-पद् mfn. coming to pass, VS. xv, 8.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (34,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अनुपद् {c4c} A. (P. in epic poetry) 1 To go after, follow, attend. --2 To be fond of, be attached to (as a wife); उतथ्यस्य यवीयांस्तु ममतामन्वपद्यत Mb. --3 To enter, go to or into. --4 To fall down, come down (to the earth); वसुधामन्वपद्येतां वातनुन्नाविव द्रुमौ Mb. --5 To enter upon, betake oneself to; जितमित्येव तानक्षान्पुनरेवान्वपद्यत, ध्यानमेवान्वपद्यत Rām.; पुत्रौ दृष्ट्वा सुसंभ्रांता नान्वपद्यत किंचन Mb. did not do anything else. --6 To find, discover, see, notice; दीर्घं दध्यौ… निमित्तं सोऽन्वपद्यत Bhāg. --7 To lose (with abl.); महत्वान्नान्वपद्येतां Mb. --8 To handle. --9 To fall to the share of (Ved.)
अनुपद् a. [पद्-क्विप्] Ved. Coming to pass. --f. Food (got every day) (अनुदिनलभ्यमन्नं).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0073-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अनुपद् न० अनुपद्यते प्रतिदिनं लभ्यते अनु + पद--क्विप् । प्रतिदिनलभ्येऽन्ने । “अनुपदस्यानुपदे त्वा” य० १५, ८, “प्रतिदिनमनुपद्यतेऽनुपदन्नमिति” वेददीपः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0175,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें