🕉️ 21 November 2026, Saturday · 11:17:42 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अनुभू
anubhū
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अनु-√ भू to enclose, embrace, ChUp.; to be after, attain, equal, RV. &c.; to be useful, to help, ŚBr.; ŚāṅkhŚr.; to turn or incline to, RV. x, 147, 1 ; to notice, perceive, understand; to experience, to attempt.
अनु-भू mfn. perceiving, understanding (ifc.)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (36,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अनुभू {c1c} P. 1 To enjoy; taste, experience, feel, have experience or knowledge of, notice, perceive (by the senses &c.); to suffer, bear, undergo (as misery &c.); अन्वभवं च मधुकर इव नवमालिकामार्द्रसुमनसं [] Dk. 121; असक्तः सुखमन्वभूत् R. 1. 21; Ku. 2. 45; R. 7. 28; आत्मकृतानां हि दोषाणामनुभवितव्यं फलमात्मनैव K. 121; अनुभवति हि मूर्ध्ना पादपस्तीव्रमुष्णं Ś. 5. 7; Ku. 4. 41; संवत्सरमात्रं प्रेष्यभावमनुभूय M. 5 undergoing the state of a servant; षष्ठमनुभवन् वर्षं K. 77 being in the sixth year, six years old. --2 To learn, hear, understand; वेदान्नानुभवसि Ch. Up. --3 To try, test, put to the test; न त्वं तेनान्वभाविष्ठा नान्वभावि त्वयाप्यसौ । अनुभूता मया चासौ तेन चान्वभविष्यहं ॥ Bk. 5. 35. --4 To comprise, include, grasp; द्वे वामलके अनुभवति Ch. Up. --5 To come up with, arrive at, get, obtain (mostly Ved. in these senses). --Caus. 1 To cause to enjoy, feel, or experience; अनुभावयितुं मन्ये यत्नः संप्रति मां विधेः Mu. 6. 15; स्नानभोजनादिकमनुभावितोस्मि Dk. 125; आमोदो न हि कस्तूर्याः शपथेनानुभाव्यते Bv. 1. 120. --2 To reflect on, meditate, think of; मनसा तमेव वृत्तांतमन्वभावयत् K. 176, 279. --3 To infer, know; तस्मात्परोक्षवृत्तीनां फलैः कर्मानुभाव्यते H. 4. 101.
अनुभू a. [भू-क्विप्] Perceiving, understanding. --भूः f. Experience, direct knowledge or perception; अयमात्मा सर्वानुभूः Bṛ. Up.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0076-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अनुभू स्त्री अनु + भू--क्विप् । अनुभवरूपे ज्ञानभेदे “अयमात्मा सर्व्वानुभूरिति” वृ० उप० । “सत्यं ज्ञानमनन्तं ब्रह्मेति” श्रुत्या ब्रह्मणोज्ञानरूपत्वात् सर्व्वज्ञानरूपत्वम् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0180,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें