🕉️ 22 November 2026, Sunday · 01:22:12 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अपकृष्ट
apakṛṣṭa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अपकृष्ट वि॰ [सं॰]
१. गिरा हुआ । पतित । भ्रष्ट ।
२. अधम । नीच । निंद्य ।
३. घृणित । बुरा । खराब । यौ.—अपकृष्टचेतन=बुरे विचारोंवाला ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अप-कृष्ट mfn. drawn away, taken away, removed lost
dragged down, brought down, depressed
low, vile, inferior
अप-कृष्ट m. a crow, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (48,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अपकृष्ट p. p. 1 Drawn or taken away, removed; [] अपकृष्टश्चाणक्याच्चंद्रगुप्तः Mu. 4 severed, alienated, estranged, cut off; so नृपोपकृष्टः सचिवात् 4. 14; extracted, drawn out, dragged, lost, diminished, brought down, depressed, lowered &c. --2 Drawn or attracted by; सर्वं दैवापकृष्टं मन्यते युधिष्ठिरः Ve. 5, dependent on, or the work of, Fate. --3 Low, vile, base, inferior, mean (opp. उत्कृष्ट); न कश्चिद्वर्णानामपथमपकृष्टोपि भजते Ś. 5. 10; पतिं हित्वाऽपकृष्टं स्वमुत्कृष्टं या निषेवते Ms. 5. 163; 8. 281; 9. 24; सहापकृष्टैर्महतां न संगतं Ki. 14. 22. --ष्टः A crow. --Comp. --चेतन a. mentally debased or corrupted, low-minded. --जाति a. of a low tribe or origin.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0104-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अपकृष्ट त्रि० अप + कृष--क्त । अधमे, हीने, स्वकालात् पूर्व्व- काले कृते, परसूत्रादन्वषार्थं पूर्बसूत्रे आकृष्टे, आकृष्टमात्रे च “स्वोच्चापकृष्टा भगणैः प्राङ्मुखंयान्ति मद्ग्रहा” इति सूर्य्यसिद्धान्तः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0222,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अपकृष्टं, त्रि, (अप + कृष् + क्तः ।) जघन्यं । तत्- पर्य्यायः । अधमं । २ निकृष्टं । ३ अणकं । ४ गर्ह्यं । ५ अवद्यं । ६ काण्डं । ७ कुत्सितं । ८ प्रतिकृष्टं । ९ याप्यं । १० वेफः । ११ अवमं । १२ ब्रुवं । १३ खेटं । १४ पापं । १५ अपशब्दं । १६ कुपूयं । १७ चेलं । १८ अर्व्वचं । १९ । इति हेमचन्द्रः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-062-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "अपकृष्ट" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬