🕉️ 21 November 2026, Saturday · 08:49:45 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अपराद्ध
aparāddha
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अपराद्ध १ वि॰ [सं॰]
१. जिसने अपराध किया हो । दोषी । अपराधी ।
२. चूकनेवाला ।
३. अतिक्रांत । अतिक्रमित [को॰] ।
अपराद्ध २ संज्ञा पुं॰
१. दोष । अपराध [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अप-राद्ध mfn. having missed
having offended, sinned
criminal, guilty
erring.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (51,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अपराद्ध p. p. 1 Sinned, offended, having committed an offence, guilty, an offender, criminal (used in an active sense); कृतवत्यसि नावधीरणामपराद्धेऽपि यदा चिरं मयि R. 8. 48; प्रोवाच कोशलपतिः प्रथमापराद्धः 9. 79 the first to offend. --2 Missed, not hitting the mark (as an arrow); मृगदेहापराद्धैर्नामेषुमोक्षणैः Dk. 163; ˚इषुः or ˚पृषत्कः an archer whose arrows always miss the mark, an unskilful archer; निमित्तादपराद्धेषोर्धानुष्कस्येव वल्गितं Śi. 2. 27. --3 Violated, transgressed; अपराद्धा अभिषेकवेलोपाध्यायस्य V. 3. --द्धं [भावे क्तः] An offence, crime, injury; न तु ग्रीष्मस्यैवं सुभगमपराद्धं युवतिषु Ś. 3. 9.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0110-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अपराद्ध त्रि० अप + राध--कर्त्तरि क्त । अपराधिनि, स्वोचितकार्य्याकारके, स्खलिते च “निमित्तादपराद्धेषो- र्धानुष्कस्येव वल्गितमिति” माघः भावे क्त । अंपराधे ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0232,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें