🕉️ 20 November 2026, Friday · 03:32:28 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अपार्थ
apārtha
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अपार्थ १ वि॰ [सं॰]
१. अर्थहीन । निरर्थक ।
२. निष्प्रयोजन । व्यर्थ ।
३. नष्ट । प्रभावशून्य ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अपार्थ mfn. without any object, useless
unmeaning, BhP. &c.
अपार्थ n. incoherent argument.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (54,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अपार्थ [अप-अर्थ], अपार्थक a. 1 Useless, unprofitable, worthless; सर्वमेतदपार्थं ते क्षिप्रं तौ संप्रसादय Mb. --2 Meaningless, unmeaning, senseless; अपार्थं बहु भाषते Suśr. --र्थं Senseless or incoherent talk or argument (regarded as one of the faults of composition in rhetoric); योग्यतासत्त्याकांक्षाशून्यं वाक्यं Gautama; पौर्वापर्यायोगादप्रतिबंधार्थमपार्थकं; cf. also Kāv. 3. 128; समुदायार्थशून्यं यत्तदपार्थमितीष्यते । --Comp. --करणं advancing a false plea in a law-suit.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0116-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अपार्थ त्रि० अपगतीऽर्थो यस्य । १ निरर्थके २ व्यर्थे ३ नि- ष्प्रयेजते “सर्व्वमेतदपार्थंते क्षिप्रं तौ संप्रसादयेति” वनप० २१४ अ० । ४ अभिधेयशून्ये, “अपार्थंबहु सङ्कीर्णं भाषते” इति सुश्रुतम् । वा कप् । अपार्थकोऽप्यत्र । अतो यदन्य- द्विब्रूयुर्धर्म्मार्यंतदपार्थकमिति” मनुः । तच्च योग्यतासत्त्या- काङ्क्षाशून्यं वाक्यंयथोक्तं गौतमेन “पौर्वापर्य्यायोगादप्रति- बन्धार्थमपार्थकमिति” “पौर्वापर्य्यं कार्य्यकारणभावस्तस्याऽ- योगादसम्भवात् शाब्दबोधजनकाकाङ्क्षाज्ञानाद्यसम्भवात् अप्रतिबन्धः असम्बद्धोऽर्थः प्रयोजनं शाब्दबोधरूपं यत्र । तथाचाभिमतबाक्यार्थबोधानुकूलाकाङ्क्षादिशून्यबोधजनकत्वं तत्त्वमिति तदर्थः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0245,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें