अपोगण्डः, त्रि, (अपकृष्टकर्म्मणि वेदविहितकार्य्या- दन्यकर्म्मणि गण्डः उद्यतः, गडि उद्यमे + पचा- द्यच्, निपातनात् अपशब्दस्याकारस्य उकारः, अपसि कर्म्मणि गण्डः अतिभीरुत्वात् त्याज्यः ।) स्वभावतो न्यूनाधिकाङ्गविशिष्टः । तत्पर्य्यायः । पोगण्डः २ विकलाङ्गः ३ अङ्गहीनकः ४ । इति शब्दरत्नावली ॥ शिशुः । वलिभः । त्रिवलियुक्तः । इति मेदिनी ॥ अतिभीरुः । इति विश्वो हेम- चन्द्रश्च ॥ द्वे स्वभावतो न्यूनाधिकाङ्गे ऊनविंशत्य- ङ्गुलीकैकविंशत्यङ्गुलीकादौ जने वर्त्तते इत्यर्थः । विकलं स्वभावहीनं अङ्गमस्य विकलाङ्गः । अप- कृष्टं गच्छति अपोगण्डः । नाम्नीति गमेर्डः नि- पातनात् पस्य पोभावः । “अपोगण्डस्तु शिशुके विकलाङ्गे च भीरुके” । इति विश्वः ॥ निपातनादपस्यादिलोपे पोगण्डो- ऽपि । पोगण्डो विकलाङ्गे स्यादिति हलायुधः ॥ पोगण्डो विकलाङ्गकः । इति रत्नकोषः । इति तट्टीकायां भरतः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-069-b) स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।