🕉️ 19 November 2026, Thursday · 07:38:39 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अभंग
abhaṃga
🟠 शब्दसागर🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अभंग १ वि॰ [सं॰ अभड़्ग॰]
१. अखंड़ । अटूट । पूर्णा । उ॰—जनता की सेवा का व्रत मैं लेता अभंग ।—अपरा, पृ॰ ६४ ।
२. अनाशवान् । न मिटनेवाला । उ॰—आदि, मध्य अरू अंत लौं, अबिहड़ सदा अभंग । कबीर उस करता की सेवग तजै न संग ।—कबीर गग्रं॰, पृ॰ ८६ ।
३. जिसका क्रम न टूटे । लगा- तार । उ॰—प्रिये, प्रिये उत्तर दो मैं ही करता नहीं पुकार अभंग ।—साकेत, पृ॰ ३८५ ।
४. जो भंग या नष्ट न किया जा सके । सुदृढ़ । उ॰—निपट अभंग गढ़ कोट सब हारे तैं ।—भुषण ग्रं॰ पृ॰ ८२ ।
अभंग २ संज्ञा पुं॰
१. संगीत में एक प्रकार का ताल जिसमें एक लघु, एक गुरू और दो प्लुत मात्राएँ होती हैं ।
२. एक प्रकार का पद या भजन जिनका व्यवहार मराठी में होता है । जैसे— तुकाराम के अभंग ।
३. एक श्लेष जिसमें शब्द को विभक्त किए बिना ही दसरा अर्थ प्रकट हो । अर्थश्लेष (को॰) ।
४. भंग या पराजय का अभाव (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अभंग a. Not broken &c. --गः 1 Absence of fracture or defeat. --2 (In Rhet.) A variety of श्लेष where another meaning is obtained without dividing the words (this corresponds to अर्थश्लेष); S. D. 644.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0126-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अभङ्ग पु० न० त० । १ भङ्गाभावे २ पलायनाभावे च न० ब० । “भङ्गरहिते त्रि० । ३ अभङ्गाख्ये “पुनस्त्रिधा सभङ्गोऽथा- भङ्गस्तदुभयात्मक” इति सा० द० उक्ते श्लेषे शब्दा- लङ्कारभेदे पु० । यथा “पायात् स स्वयमन्धकक्षयकरस्त्वां सर्बदोमाधवः” । अन्धकेत्यत्राभङ्गः श्लेषः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0281,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "अभंग" आता है (2)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें