🕉️ 21 November 2026, Saturday · 04:32:02 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अभिप्लव
abhiplava
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अभिप्लव संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. उपद्रव । उत्पात । फसाद ।
२. गवा- मयन यज्ञ में प्रति मास का पंचमाश जो छ: छ: दिनों का होता था और जिनमें से प्रत्येक का अलग नाम होता था । स्तोम आदि का पाठ जो एक अभिप्लव में होता था ।
४. उमड़कर बहना । बाढ़ ।
५. प्रजापत्य आदित्य ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अभि-प्लव m. N. of a religious ceremony (lasting six days and performed five times during the sacrifice Gavām-ayana), ŚBr. &c.
a kind of aquatic bird, Viṣṇ.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (66,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अभिप्लवः 1 Affliction, disturbance. --2 Inundation, overflowing. --3 N. of a religious ceremony performed as part of the sacrifice गवामयन. --4 N. of the Prājāpatya Āditya.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0133-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अभिप्लव पु० अभिप्लवन्ते स्वर्गमभिगच्छन्ति अभि + प्लु--गतौ अच् । १ प्राजापये आदित्ये । “अथादित्याश्च आङ्गिर- सश्च उभये प्राजापत्या अस्पर्द्धन्तवयं पूर्बे स्वर्गं लोकमेष्यामो- वयं पूर्ब इति । आदित्याश्चतुर्भिः स्तौमैश्चतुर्मिः पृष्ट्यैर्ल- घुभिः सामभिः स्वर्गं लोकमभ्यप्लवन्त तस्मादभिप्लवाः आदित्याः” शत० ब्रा० । वर्षसाध्ये गवामयने प्रत्येकमासीय- चतुर्विंशतिदिवसेषु चतुःषट्कात्मकेषु चतुर्षु षडहेषु विशेषः गवामयनशब्दे वक्ष्यते । “अभिप्लवः षडहः षड्द्यहानि भवन्त्यभिप्लवः” इति शत० ब्रा० । “अभिप्लवं पूर्व्वं पुरस्ताद्विषु- वत् उपयन्ति चतुर्विंशेन महाव्रतमभिप्लवेन परमभिप्लव- मिति” च शत० ब्रा० । ३ षडहसाध्ये स्तोमादिफुष्ठसाधनक गवामयनाङ्गयागभेदे च । ४ उपप्लवे--उपद्रवे ५ सर्व्वतः प्लवने च । अभिप्लवे विहितः ठक् । आभिप्लविकः उक्त- षडहेषु विहिते सामादौ ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0294,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें