🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:25:54 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अभिहार
abhihāra
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
सामने से पकड़ना (छीनना) (3.2.17) अभिग्रहण
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अभिहार संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. आक्रमण । हमला । उ॰— कैधों पांडुपूतनि कौ कछुक पखंड यामैं, कोऊ अभिहार कै सभा कौ ज्ञान लूट्यौ है । — रत्नाकर, भा— २, पृ॰ १११ ।
२. मिश्रण । मिलावट (को॰) ।
३. लूचपाट । चोरी । डाका (को॰) ।
४. प्रयत्न । चेष्टा (को॰) ।
५. शस्त्रसज्ज होना (को॰) ।
६. समीप लाना (को॰) ।
७. मद्यप शराबी (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अभि-हार m. bringing near, Pat. (cf. आभि-हारिक)
robbing, seizing anything (in the owner's presence), MBh. xiii, 3047
brisk attack, L.
effort, L.
arming, taking up arms, L.
mingling together, Car. &c.
offering, sacrifice, Jātakam.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (74,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अभिहारः 1 Carrying away, robbing, stealing. --2 An attack, assault. --3 Arming oneself, taking up arms. --4 Mingling together, mixture. --5 An effort. --6 A drunkard; drinker of smoking drinks.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0142-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अभिहार पु० अभि + हृ--घञ् । १ अपचिकीर्षया अभिगम्याक्र- मणे, २ साक्षाच्चौर्य्ये, ३ अभियोगे, ४ कवचादिधारणे ५ संश्लेषणे ६ मेलने च । “अतिदूरात् सामीप्यादि- न्द्रियघातान्मनोनवस्थानात् । सौक्ष्म्याद्व्यवधानादभिभवात् समानाभिहाराच्च” सां० का० । “समानाभिहारात् तोय- दविमुक्तानुदविन्दून् जलाशये न पश्यति” सा० कौ० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0306,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अभिहारः, पुं, (अभि + हृ + घञ् ।) चौर्य्यं । सम्मुखे हरणं । तत्पर्य्यायः । अभिग्रहणं २ । इत्यमरः ॥ सन्नहनं । कवचधारणं । अभियोगः । अपचिकीर्ष- याभिगम्याक्रमणं । इति मेदिनी ॥ (साहसं । अपहरणं । “यस्याभिहारं कुर्य्याच्च स्वयमेव नराधिपः” । इति महाभारते ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-078-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें