🕉️ 20 November 2026, Friday · 03:07:47 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अभुक्त
abhukta
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अभुक्त वि॰ [सं॰]
१. न खाया हुआ ।
२. न भोग किया हुआ । बिना बर्ता हुआ । अव्यवहत । अछूता । उ॰—नर अभुक्त उपयुक्त थान ताकै हित हित हेरत । रत्नाकर, भाग
१. पृ॰ १६४ ।
३. जिसने भोजन न किया हो (को॰) ।
४. जिसने भोग न किया हो (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अ-भुक्त mfn. uneaten
unenjoyed, unused, unexpended
one who has not eaten, enjoyed or expended.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (75,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अभुक्त a. 1 Uneaten, unenjoyed, unused; Bh. 3. 25. --2 (Actively used) One who has not eaten, enjoyed, used &c.; cf. पीत. --Comp. --मूलं the interval between the closing part of Jyeṣṭhā and the beginning of Mūla.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0143-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अभुक्त त्रि० भुज--कर्म्मणि क्त न० त० । १ “अभक्षिते अन्नादौ २ अकृतभोगे पुण्यादौ च । “नाभुक्तं क्षीयते कर्म्म कल्प- कोटिशतैरपि” पुरा० । भोगश्च भोजनीयद्रव्याहारः कर्म्मकृतसुखदुः स्वानुभवश्च ॥ भुक्तं भोजनं भावे क्त अर्शा० अच् न० त० । ३ भुक्तवद्भिन्ने “भुक्ताब्राह्मणाः पीता गाव इति अर्श आद्यच” पा० भाष्यम् । मुग्धबोधे तु कर्त्तरि क्त इत्युक्तम् । “अभुक्तौ ह्यतिथिर्व्रजन्” स्मृतिः “अभुक्तस्य दिवा निद्रा पाषाणमपि जीर्य्यति” वैद्य० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0308,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अभुक्तः, त्रि, (भुज् + भावे क्तः अर्श आद्यच् विद्य- मानार्थे, नञ्समासः, वा भुज + कर्म्मणि क्तः, नञ्समासः ।) उपवासी । यथा, -- “अभुक्तस्य दिवानिद्रा पाषाणमपि जीर्य्यति” । इति वैद्यकं ॥ अकृतभोजनं वस्तु ॥ (भुक्ता ब्राह्मणाः पीता गाव इति पाणिनिभाष्यम् । ‘नाभुक्तं क्षीयते कर्म्म कल्पकोटिशतैरपि’ । इति पुराणम् ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-078-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें