🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:03:59 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अभेद
abheda
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अभेद १ संज्ञा पुं॰ [सं॰] [वि॰ अभेदनीय, अभेद्य]
१. भेद का अभाव । अभिन्नता । एकत्व ।
२. एकरूपता । समानता ।
३. रूपक अलंकार के दो भेदों में से एक जिसमें उपमेय और उपमान का अभेद बिना निषेध के कथन किया जाय, जैसे—मुखचंद, चरणाकमल । उ॰—रंभन मंजरि पुच्छ फिरावत मुच्छ उसीरनि की फहरी है । चंदन, कुंद, गुलाबन, आमन सीत सुगंधन की लहरी है । ताल बड़े फणि चक्र प्रवीन जू मित बियोगिनि की कहरी है । आनन ज्वाल गुलाल उड़ावत ब्याल बसंत बड़ो जहरी है ।—बेनी (शब्द॰) । इसकी कोई कोई पृथक् अलंकार भी मानते हैं ।
अभेद २ वि॰
१. भेदशून्य । एकरूप । समान । उ॰—ब्रह्म जो व्यापक बिरज अज अकल अनीह अभेद ।—मानस, १ ।५० ।
अभेद ३ पु वि॰ [सं॰ अभेद्य] जिसका भेदन या छदन न हो सके । जिसके भीतर कोई वस्तु न घुस सके । जिसका विभाग न हो सके ।—उ॰—कवच अभेद बिप्र गुरु पूजा । एहि सम विजय उपाय न दूजा ।—मानस, ६ ।७९ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अ-भेद m. non-fracture, compactness, closeness of array, RPrāt. &c.
absence of difference or distinction, identity
अ-भेद mfn. not different, identical, VP.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (75,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अभेद a. 1 Undivided. --2 Identical, same, alike; तयोरभेदप्रतिपत्तिरस्ति मे Bh. 3. v. l. --दः 1 Absence of difference or distinction, identity, sameness; तद्रूपकमभेदो य उपमानोपमेययोः K. P. 10, Śi. 13. 25. --2 Close union; इच्छतां सह वधूभिरभेदं Ki. 9. 13; H. 3. 79; आशास्महे विग्रहयोरभेदं Bh. 1. 24.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0143-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अभेद पु० अभावे न० त० । भेदाभावे ऐक्ये “गतयोरभेद- मिति सैन्ययोस्तयोः” माघः “अभेदः शिवरामयोः” पुरा० “रलयोर्दलयोश्चैव जययोर्बवयोरपि । शसयोर्णनयोश्चान्ते सविसर्गाविसर्गयोः । सविन्दुकाविन्दुकयोः स्यादभेदेन कल्प- नम्” आलङ्कारिकाः “गुणगुणिनोः क्रियाक्रियावतोश्चाभेद” इति सांख्यादयः । अभेदश्च भेदाभाव इति बहवः । तादा- त्म्यमिति तु साङ्ख्यादयः । तादात्म्यञ्च तत्सत्त्वनियतस- त्ताकत्वं तेन गुणगुणिनोः क्रियाक्रियावतोरपि तादात्म्य गुणक्रिययोर्द्रव्यनियतसत्ताकत्वात् अतएव वेदान्तपरि- भाषायोम सत्यैक्ये मिथोभेदस्त दात्म्यमित्युक्तं द्रव्यगुण- [] योर्मिथोभेदसत्त्वेऽपि तत्सत्त्वनियतसत्ताकत्वात् तथात्वम् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0309-b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अभेदः, त्रि, (नास्ति भेदो यस्य सः ।) भेदरहितः । अविशेषः । यथा, -- “अभेदः शिवरामयोः” इति पुराणं ॥ (तादात्म्यम् । “काकः कृष्णः पिकः कृष्णः स्त्वभेदः पिककाकयोः । वसन्ते समुपायाते काकः काकः पिकः पिकः” ॥ इति नीतिरत्ने । “भेदेऽप्यभेदः सम्बन्धे सम्बन्ध- स्तद्विपर्य्ययौ” । इति साहित्यदर्पणे ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-078-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "अभेद" आता है (2)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें