🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:30:08 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अमंद
amaṃda
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अमंद १ वि॰ [सं॰ अमन्द]
१. जो धीमा न हो । तेज ।
२. उत्तम । श्रेष्ठ । स्वच्छ । सुंदर । भला । उ॰—सूर॰ १० । २०३ ।
३. उद्योगी । कार्यकुशल । चलता पुरजा । चतुर ।
४. कम नहीं । बहुत । अधिक [को॰] ।
अमंद २ संज्ञा पुं॰ एक प्रकार का वृक्ष [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अ-मन्द mfn. not slow, active, merry, RV. i, 126, 1
not dull, bright
not little, much, important, Rājat. &c.
अ-मन्द m. a tree, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (80,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अमंद a. 1 Not slow or dull, active, intelligent; M. 2. 8. --2 Sharp, strong, violent (wind &c.). --3 Not little, much, excessive, great, violent; अमंदमददुर्दिन U. 5. 5; अमंदमिलदिंदिरे निखिलमाधुरीमंदिरे Bv. 4. 1; ˚दष्टौष्ठकरावधूननं Ki. 8. 6 violently bit. --दः N. of a tree.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0149-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अमन्द त्रि० विरोधे न० त० । १ मन्दभिन्ने पटौ २ उत्कृष्टे च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0319,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अमन्दः, पुं, (न मन्दः विरोधे नञ्समासः ।) वृक्षः । इति शब्दचन्द्रिका ॥ मन्दभिन्ने त्रि । यथा । “पृष्ठभ्राम्यदमन्दमन्दरगिरिग्रावाग्रकण्डूयना- न्निद्रालोः कमठाकृतेर्भगवतः श्वासानिलाः पान्तु वः ।” इति श्रीभागवतं ॥ (भीषणः । घोरः । अतिगभीरः । “आगुञ्जद्गिरिकुञ्जकुञ्जरघटाविस्तीर्णकर्णंज्वरम् ज्यानिर्घोषममन्ददुन्दुभिरवैराध्मातमुज्जृम्मयन्” । इति उत्तरचरिते । प्रचुरः । बहुलः । अनल्पः । [] “क्वणत्कनककिङ्किणीझणझणायितस्यन्दनै- रमन्दमददुर्द्दिनद्विरदवारिदैरावृतः” ॥ इति उत्तरचरिते । “आनन्दममन्दमिमं कुवलय- दलनोचने ददासि त्वं” । इति काव्यप्रकाशः । अजडः । कुशलः । उद्योगी ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-082-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें